Хууль бусаар мөрдөж мөшгөх гэмт хэрэг өсөж байна

Хууль бусаар мөрдөж мөшгөх гэмт хэргийг 2015 оны Эрүүгийн хуульд шинээр тусгасан. Ингэснээр бусдын үйлдэл, зорчих байдал, хувийн амьдралтай холбоотой мэдээллийг хуульд заасан эрх, үндэслэлгүйгээр цуглуулах, ажиглахтай холбоотой үйлдэлд эрүүгийн хариуцлага тооцох зохицуулалт бий болсон юм. Мөрдөн шалгах эрхгүй этгээд бусдыг мөрдсөн тохиолдолд зургаан сараас нэг жил хүртэл зорчих эрхийг хязгаарлах эсхүл хорих ялтай. Энэ нь мөрдөж мөшгөх үйлдлийг хувь хүний асуудал төдий бус, Эрүүгийн хуулиар зохицуулсан гэмт хэрэг гэдгийг тодорхой болгож байна.

Хууль бусаар мөрдөж мөшгөх гэмт хэрэг өсөж байгаа нь хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалах зохицуулалтад дахин анхаарах шаардлага үүсгэж байна. Ялангуяа мөрдөн шалгах эрхгүй этгээд бусдыг дагаж ажиглах, түүний талаарх мэдээллийг цуглуулах зэрэг үйлдэл нь хуульд заасан хязгаарыг зөрчсөн тохиолдолд хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл болно. Эрүүгийн хуулийн 13.12 дугаар зүйлд уг үйлдэлд зургаан сараас таван жил хүртэлх ял, мөн торгууль ногдуулахаар заасан. Ийм зохицуулалт нь хүний халдашгүй байдал, хувийн орон зайг хамгаалах эрх зүйн баталгааны нэг хэсэг болж байна.

Хуулийн зохицуулалт зөвхөн мөрдөн шалгах эрхгүй этгээдийн үйлдлээр хязгаарлагдахгүй. Албаны техник хэрэгслийг хувийн зорилгоор ашигласан эрх бүхий албан тушаалтанд 5,400-27,000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох эсхүл нэгээс таван жил хүртэл хорих ял ногдуулна. Албан үүргийн хүрээнд ашиглах зориулалттай техник хэрэгслийг хувийн зорилгоор ашиглах нь эрх мэдэл, олгогдсон боломжийг буруугаар хэрэглэсэн үйлдэлд тооцогдохоор байна. Тиймээс тухайн этгээд мөрдөн шалгах эрхтэй эсэхээс гадна албаны хэрэгслийг ямар зорилгоор ашигласныг мөн авч үзэх шаардлагатай.

Технологи, цахим хэрэглээ тэлэхийн хэрээр хүнийг мөрдөж мөшгөх үйлдэл улам олон хэлбэрээр илэрч болох нөхцөл бүрдэж байна. Гэвч ийм үйлдлийг ямар хэрэгсэл ашигласнаас үл хамааран хуульд заасан хариуцлага, эрх хэмжээний хүрээнд авч үзэх нь чухал. Цахим хэрэглээ нэмэгдэхийн зэрэгцээ хууль бусаар мөрдөж мөшгөх гэмт хэргийг илрүүлэх, урьдчилан сэргийлэх шаардлага улам нэмэгдэж байна. Үүний цаана хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалах, хувийн орон зайд халдсан үйлдлийг үл зөвшөөрөх зарчим тавигдана.

Эрүүгийн хуулийн 13.12 дугаар зүйлд тусгасан ял, торгуулийн зохицуулалт нь хууль бусаар мөрдөж мөшгөх үйлдэлд хүлээлгэх хариуцлагын хүрээг тогтоож байна. Мөрдөн шалгах эрхгүй этгээдэд зургаан сараас нэг жил хүртэл зорчих эрх хязгаарлах эсхүл хорих ял ногдуулах бол албаны техник хэрэгслийг хувийн зорилгоор ашигласан эрх бүхий албан тушаалтанд 5,400-27,000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох эсхүл нэгээс таван жил хүртэл хорих ялтай. Хүний эрх, эрх чөлөөнд халдсан байж болзошгүй үйлдлийг илрүүлэх, таслан зогсоохын зэрэгцээ эдгээр зохицуулалтыг зөв хэрэгжүүлэх шаардлага хэвээр байна. Технологийн хэрэглээ тэлж буй нөхцөлд хууль бус мөрдөж мөшгөх гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх асуудал цаашид ч анхаарлын төвд байх нь.