Саудын Араб, Турк, Пакистан харилцан хамгаалах гэрээ байгуулж, бүс нутгийн зөрчилд хамтын тогтоон барих дохио өглөө

Мекка хотод Саудын Арабын Хааны угсаа залгамжлагч ханхүү Мохаммед бин Салман, Туркийн Ерөнхийлөгч Рэжэп Тайип Эрдоган, Пакистаны Ерөнхий сайд Шэхбаз Шариф нар уулзаж, хамтарсан хамгаалах гэрээг зарлав. Хамтарсан мэдэгдэлд энэ тохиролцоо нь “аливаа түрэмгий үйлдлийн эсрэг хамтын тогтоон барих чадавхыг бэхжүүлэх” зорилготой гэжээ. Мөн гурван улсын аль нэгний эсрэг зэвсэгт халдлагыг “бүгдийн эсрэг халдлага гэж үзнэ” гэж тусгасан байна. Уулзалт, гэрээний агуулга бүс нутгийн хурцадмал нөхцөл дунд олон улсын анхаарлыг татлаа.

Гэхдээ баримт бичиг нь харилцан дэмжлэг амласан атлаа талууд яг ямар тодорхой үүрэг хүлээхийг нарийвчлан заагаагүй. Энэ нь гэрээ бодит нөхцөлд хэрхэн хэрэгжих, ямар хэмжээний туслалцаа үзүүлэх талаар асуулт үлдээж байна. Нөгөө талд, Reuters агентлаг иш татсан Туркийн албан тушаалтан уг хэлэлцээрийг “цэвэр хамгаалалтын шинжтэй” гэж тодорхойлжээ. Өөрөөр хэлбэл, холбоотнуудын зорилго нь довтлох бус, эрсдэлийг тогтоон барих мессеж илгээхэд чиглэсэн гэж тэд тайлбарлаж байна.

Хамтарсан мэдэгдэлд мөн “гурван улсын батлан хамгаалах хамтын ажиллагааны бүх талыг гүнзгийрүүлэхээр” тусгасан нь зөвхөн улс төрийн мэдэгдлээс цааш, институцийн түвшний уялдаа хийх оролдлого байж болохыг илтгэнэ. Гэсэн ч “бүх тал”-ын хүрээ ямар салбар, ямар механизмаар хэрэгжих нь одоогоор тодорхойгүй хэвээр байна. Ийм төрлийн өргөн хүрээтэй заалт нь эвслийн улс төрийн жинг нэмэгдүүлдэг ч хэрэгжилтийг хэмжих шалгуурыг бүдэгрүүлдэг талтай. Үүнээс шалтгаалж, гэрээний бодит нөлөө нь албан ёсны тайлбар, түүний дараах хамтын ажиллагааны алхмуудаас ихээхэн хамаарах төлөвтэй.

Гадаад орчны хариу үйлдэл ч анзаарагдлаа. Ираны парламентын гишүүн Эбрахим Рэзай энэ тохиролцоо Саудын Арабт бодит аюулгүй байдал авчрахгүй гэж мэдэгдэв. Тэрээр “Турк, Пакистантай хийсэн цаасан хэлэлцээр Саудуудад аюулгүй байдал авчрахгүй” гэж хэлснийг Reuters агентлаг иш татжээ. Ийм байр суурь нь гэрээг бүс нутгийн өрсөлдөөн, харилцан үл итгэлцлийн том зураглалаас таслаж үзэх боломжгүйг сануулж байна. Цаашлаад, хэлэлцээрийн хамгаалалтын шинжийг онцолж байгаа тайлбарууд ч Техран зэрэг тоглогчдын хардлагыг бүрэн арилгахад хангалтгүй байж мэднэ.

Гурван талын “нэгэнд нь халдвал бүгдэд нь халдсан” гэсэн зарчим нь цаасан дээрээ тод, дохио нь хүчтэй. Гэвч үүргийн нарийвчлал дутмаг байгаа нь хямралын үед хэр хурдан, ямар хэлбэрээр нэгдсэн хариу үзүүлэх вэ гэдэгт тодорхой бус байдлыг үлдээж байна. Тэгсэн атлаа энэ хэлэлцээр нь бүсийн аюулгүй байдлын тооцооллыг дахин өөрчилж, бусад оролцогчдын эрсдэлийн үнэлгээнд шинэ хүчин зүйл нэмэх боломжтой. Одоогоор талуудын хэлж байгаа мессеж тодорхой байна: мөргөлдөөн даамжрах эрсдэлийг тогтоон барихын тулд хамтын хамгаалалтын улс төрийн хүрээ байгууллаа.