АНУ-ын Дээд шүүхийн шүүгч Сэмюэл Алито уур амьсгалын маргааны томоохон хэргийг хэлэлцэхээс гэнэт татгалзлаа

АНУ-ын Дээд шүүхийн шүүгч Сэмюэл Алито уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой маргаантай хэргийг хэлэлцэхээс гэнэт татгалзлаа. Дээд шүүхийн бичээч Скотт Харрисын захидлаар талуудад мэдэгдэхдээ, шүүгч Алито “энэ хэрэгт цаашид оролцохгүй гэж тогтоосныг” дурдсан байна. Уг захидалд хэргийн маргаан аравдугаар сарын 5-нд болохоор товлогдсоныг мөн тэмдэглэжээ. Маргаанд Exxon Mobil болон Suncor Energy оролцоно гэж захидалд туссан байна.

Алитогийн татгалзал нь хэрэг дээр шүүхийн шийдвэр тэнцэх эрсдэлийг нэмэгдүүлж, улмаар давж заалдсан доод шатны шийдвэр хүчинтэй үлдэх нөхцөл үүсгэж болзошгүй гэж мэдээлэлд дурдсан. Энэ хүрээнд маргаан нь холбооны хууль муж улсын хуулийн дагуу нэхэмжлэл гаргахыг хязгаарлах эсэх асуудал дээр төвлөрч байгаа аж. Өмнөх шатанд Боулдер хот болон ойр орчмын тойрог уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүссэн хохирлын нөхөн төлбөр нэхэмжилж, шүүхэд шилжүүлэх эрхээ хадгалсан гэж өгүүлжээ. Өөрөөр хэлбэл, орон нутгийн талуудын нэхэмжлэл хаана, ямар журмаар хэлэлцэгдэх вэ гэдэг нь уг маргааны гол цөм хэвээр байна.

Энэ хэрэгтэй холбоотойгоор байгаль орчны байгууллагууд Алитог газрын тосны компанийн хувьцаа эзэмшдэг гэж үзэн татгалзахыг шаардаж байсан гэж мэдээлэлд тэмдэглэсэн байна. Талуудын хувьд шүүгчийн татгалзах эсэх асуудал нь өөрөө шүүхийн хараат бус байдал, ашиг сонирхлын зөрчилтэй холбоотой олон нийтэд мэдрэмтгий сэдэв болж ирдэг. Гэхдээ Алито яагаад ийм шийдвэр гаргасан талаарх дэлгэрэнгүй тайлбар, үндэслэл энэ удаад тусгагдаагүй. Тиймээс захидалд дурдсан “оролцохгүй” гэсэн шийдвэр нь хэлэлцүүлгийн явцад, яг маргаан эхлэхээс өмнө анхаарал татах өөрчлөлт болж байна.

Дээд шүүхийн төлөөлөгч харин үүнд өөр байр суурь илэрхийлсэн байна. Тэрээр шүүгч Алито “талуудын алинд нь ч санхүүгийн ашиг сонирхолгүй” гэж мэдэгдэж, мөн “түүний татгалзах шаардлагагүй” гэсэн байр суурийг илэрхийлжээ. Иймэрхүү тайлбар нь татгалзлыг зайлшгүй шаардлагагүй гэж үзэж буйг харуулж байгаа ч бодит үр дагавар нь өөрөө хариу нэхэж байна. Нэг шүүгч оролцохгүй болсноор шийдвэрийн тэнцэл үүсэх магадлал нэмэгдэж, маргааны чиглэл доод шатны шийдвэрийн хүрээнд үлдэх эрсдэл бодитоор яригдана.

Маргаан аравдугаар сарын 5-нд товлогдсон хэвээр байгаа бөгөөд талуудын оролцоо захидлаар баталгаажсан байна. Энэ хэрэг уур амьсгалын өөрчлөлтийн хохирлын тухай нэхэмжлэлүүдийг муж улсын хуулиар үргэлжлүүлэх боломж, мөн холбооны хууль түүнийг хэрхэн хязгаарлаж болох талаар шүүхийн байр суурийг тодруулах хүлээлт үүсгээд байна. Алитогийн татгалзал нь зөвхөн нэг шүүгчийн оролцооны асуудал мэт харагдавч, шийдвэрийн хэлбэр төдийгүй маргааны цаашдын эрх зүйн замналд нөлөөлөхөөр нөхцөл бүрдүүллээ. Одоо анхаарал нь Дээд шүүх маргааныг ямар бүрэлдэхүүнтэйгээр, ямар тэнцвэртэйгээр сонсож, доод шатны шийдвэрийг хэвээр үлдээх эсэхэд шилжиж байна.