АНУ-ын Эрүүл мэнд, хүний үйлчилгээний яам хүнсний нийлүүлэлтэд хяналтын ил тод байдлыг нэмэх санал дэвшүүлэв

АНУ-ын Эрүүл мэнд, хүний үйлчилгээний яам хүнсний нийлүүлэлтийн талаар холбооны засгийн газрын харагдац, мэдээлэлжүүлэлтийг сайжруулах бодлогын шинэ санал танилцууллаа. Гол өөрчлөлт нь үйлдвэрлэгчид хүнсэнд ашиглаж буй найрлагыг “ерөнхийдөө аюулгүй гэж хүлээн зөвшөөрсөн” (GRAS) гэж өөрсдөө дүгнэсэн тохиолдолд Хүнс, эмийн захиргаа (Food and Drug Administration)-д заавал мэдэгдэх шаардлага тусгагдсан явдал. Одоогоор тус байгууллага GRAS мэдэгдлийн сайн дурын хөтөлбөр ажиллуулдаг ч компаниуд өөрсдөө GRAS гэж тогтоосноо мэдээлэх үүрэггүй байв. Тиймээс бодит хэрэглээнд буй найрлагын хүрээ, тоон мэдээлэл нь холбооны хяналтад хэсэгчлэн харагддаг байгаа тухай асуудал олон жил яригдсаар ирсэн.

Саналын хүрээнд Pepsi, Nestle зэрэг үйлдвэрлэгчид GRAS гэж зарласан найрлагынхаа талаар FDA-д мэдээлэх ёстой болно гэсэн тайлбар багтсан. Гэхдээ энэ нь GRAS бодисуудад урьдчилсан зөвшөөрөл шаардах шинэ тогтолцоо бий болгохгүй, компаниудыг зах зээлд нэвтрэхээс хориглох зорилготой биш гэж яам онцлов. Өөрөөр хэлбэл, зохицуулалтын гол зорилго нь “урьдчилан зөвшөөрөх” биш, харин ил тод байдлыг нэмэгдүүлж эрсдэлийг эрт илрүүлэх боломжийг өргөжүүлэхэд чиглэж байна. Холбооны талд мэдээллийн урсгал нэмэгдэх нь найрлагын хяналтыг зорилтот, бодит өгөгдөлд суурилсан болгоно гэж үзэж буй.

Тус яам энэ санаачилгыг зөвхөн GRAS хүрээнд хязгаарлахгүй байгаагаа мөн мэдэгдсэн. АНУ-ын Хөдөө аж ахуйн яам (U.S. Department of Agriculture)-тай хамтран хэт боловсруулсан хүнсний анхны тодорхойлолтын саналыг эцсийн хяналтад өргөн барьснаа дурдсан байна. Хэт боловсруулсан хүнс гэдэг ойлголт нь хэрэглэгчийн сонголтоос эхлээд компанийн шошгололт, салбарын стандарт, цаашлаад бодлогын хэлэлцүүлэгт хүртэл шууд нөлөөлдөг маргаантай сэдэв хэвээр. Тодорхойлолт гарч ирснээр хэмжих, тайлагнах боломж тэлж, цаашдын бодлогын суурь өгөгдөл бүрдэх хүлээлттэй.

Гэсэн ч санал нь шууд хэрэгжихгүй. Журам, өөрчлөлтүүд хүчин төгөлдөр болохоос өмнө олон нийтийн санал авах болон холбооны дүрэм боловсруулах ажиллагааны шат дамжлагыг заавал давах ёстой гэж мэдээлэлд тусгасан. Энэ хугацаанд салбарын оролцогчид, хэрэглэгчийн эрх ашгийг хамгаалагчид, зохицуулагч талын байр суурь олон нийтэд илүү тодорхой болж, шаардлагын хүрээ ямар байдлаар тогтох нь шийдэгдэнэ. Хэрэв мэдээлэх үүрэг бодитой хэрэгжвэл FDA-ийн хяналтын зураглал илүү бүтэн болох, улмаар боломжит эрсдэлийг эрт таних суурь өгөгдөл нэмэгдэх логик харагдаж байна.

Яам “Бид эдгээр санаачилгууд нь хүнсний нийлүүлэлт дэх найрлагын тоо, хүрээний ил тод байдлыг нэмснээр Хүнс, эмийн захиргааны зорилтоо үр дүнтэй хэрэгжүүлэх чадавхыг сайжруулна гэж үзэж байна” гэж мэдэгдэв. Мөн GRAS-ийн шинэчлэл бол сүүлийн 20 жилийн турш АНУ-д зайлшгүй хэрэгтэй хүнсний хамгийн чухал зохицуулалтын шинэчлэл гэж хоёр намын хүнс хамгаалагчид онцолж ирснийг иш татсан байна. Эндээс харахад асуудал нь нэг засаг захиргаа, эсвэл нэг салбарын богино хугацааны тохиролцоонд биш, удаан хугацаанд хуримтлагдсан итгэлцэл, мэдээллийн цоорхойг нөхөх оролдлогод төвлөрч байна. Үйлдвэрлэгчдийн өөрсдийн дүгнэлт дээр тогтож ирсэн GRAS механизмын хүрээнд “ямар найрлага хаана, хэр хэмжээгээр орж байна” гэдэг асуулт илүү төвд гарч иржээ.

Эрүүл мэндийн талын үндэслэл ч энэ удаагийн санаачилгын ард тод хүчтэй сонсогдож байна. Америкчуудын хоолны дэглэмийн бараг 60 хувь нь хэт боловсруулсан хүнсээс бүрдэж, хүүхдийн таргалалт таван хүүхэд тутмын нэгээс илүүд нөлөөлж буйг яамны мэдээлэлд дурдсан. “Бид хүнсний тогтолцоогоо өөрчлөхгүйгээр архаг өвчний тархалтыг буцааж эргүүлж чадахгүй” гэсэн байр суурь нь ирэх шатны хэлэлцүүлэгт үндсэн мессеж болох төлөвтэй. Одоо олон нийтийн санал авах, холбооны дүрэм боловсруулах үе шатанд эдгээр өөрчлөлт бодит хяналт, бодит мэдээлэл болж хувирах эсэх нь шийдэгдэх юм.