Дунд насанд илрэх сэтгэл гутралын зарим шинж тэмдэг дементийн эрсдэлийг илтгэдэг байж магадгүй
Демент буюу тархины зөнөгрөлийн эхний шинж тэмдэг ой санамж муудахаас өмнө зан ааш, сэтгэл хөдлөлийн огцом өөрчлөлт гэх зэрэг байдлаар илэрч болохыг Их Британийн урт хугацааны судалгаа харуулжээ.
Демент буюу тархины зөнөгрөлийн хамгийн танил шинж нь ой санамж муудах. Гэхдээ үүнээс олон жилийн өмнө хүний зан ааш, сэтгэл хөдлөл болон өдөр тутмын асуудалд хандах байдал өөрчлөгдөж эхэлж болохыг “University College London” буюу “UCL”-ийн судлаачид тогтоожээ.
“The Lancet Psychiatry” сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаанд Их Британийн 5,811 хүнийг дунджаар 22 гаруй жил ажигласан байна. Судалгаа эхлэх үед оролцогчид 45-69 настай, дементийн оношгүй байжээ. Харин ажиглалтын хугацаанд 586 хүн демент эмгэгээр оношлогдсон байна.
Ямар өөрчлөлтүүд ажиглагдсан бэ?
Судлаачид дунд насанд илэрсэн сэтгэл санаа, зан төлөвтэй холбоотой 30 шинжийг судлахад зургаа нь хожим дементитэй болох эрсдэл өндөр байсантай холбоотой гарчээ.
Хамгийн тод холбоо нь өөртөө итгэх итгэл буурах байв. Ийм өөрчлөлттэй хүмүүсийн дементийн эрсдэл бусдаас 51 хувиар өндөр байжээ.
Мөн дараах өөрчлөлтүүд ажиглагдсан байна:
Өдөр тутмын асуудлыг даван туулахад хэцүү болох;
Бусдад халуун дулаан хандах нь багасч, хөндийрөх;
Байнга сандарч, түгших;
Хийсэн зүйлдээ сэтгэл ханахаа болих;
Анхаарлаа төвлөрүүлэхэд хүндрэлтэй болох.
Өөрөөр хэлбэл гэр бүлийнхэн нь хамгийн түрүүнд “юм мартдаг болсон” гэхээс илүүтэй “өмнөхөөсөө өөр хүн шиг болсон” гэдгийг анзаарч болохыг судалгаа харуулж байна.
Шинж тэмдэг илэрлээ гээд дементитэй гэсэн үг биш
Гэхдээ судлаачдын анхааруулж буй хамгийн чухал зүйл нь дээрх шинжүүдийг дементийн онош гэж ойлгож болохгүй юм.
Өөртөө итгэлгүй болох, түгших, бусдаас хөндийрөх, анхаарал төвлөрөхгүй байх зэрэг өөрчлөлт стресс, сэтгэл гутрал, цэвэршилт болон амьдралд тохиолдсон томоохон үйл явдлаас ч шалтгаалж болно. Харин өмнө нь байгаагүй зан төлөвийн өөрчлөлт шинээр гарч, удаан хугацаанд үргэлжлэх нь илүү анхаарах дохио гэж судлаачид үзжээ.
“UCL”-ийн профессор Гилл Ливингстон болон түүний хамтран ажилласан судлаачдын тооцоогоор дементийн тохиолдлын 45 орчим хувь нь амьдралын хэв маяг болон өөрчлөх боломжтой бусад эрсдэлт хүчин зүйлтэй холбоотой байж болзошгүй.
Тиймээс тогтмол хөдөлгөөн хийх, бусадтай харилцаатай байх, цусны даралт болон холестериноо хянах, тамхинаас татгалзах, сэтгэл гутралыг эмчлүүлэх зэрэг алхам нь дементийн эрсдэлийг бууруулахад чухал гэж судлаачид үзэж байна.
Холбоотой мэдээ
Өдөр бүр кофе ууж, жимс идэх нь эсийн хөгшрөлтийг удаашруулдаг байж магадгүй
Жимс, кофе, цай, какао түлхүү хэрэглэдэг хүмүүсийн эсийн хөгшрөлтийн нэг үзүүлэлт харьцангуй сайн байсныг шинэ судалгаа харуулжээ.
20 наснаас өмнө тамхи татаж эхлэх нь зүрхний шигдээсийн эрсдэлийг хоёр дахин нэмэгдүүлж болзошгүй
20 наснаас өмнө тамхи татаж эхэлсэн хүмүүсийн зүрх судасны өвчний эрсдэл насанд хүрсэн хойноо эхэлсэн хүмүүсээс өндөр байгааг БНСУ-ын 9.3 сая хүнийг хамарсан судалгаа харууллаа.
Америкийн эрдэмтэд хуванцар хаягдал ашиглан "хоол хийх" технологийг туршиж байна
АНУ-ын судлаачид PET хуванцар болон хөдөө аж ахуйн хаягдлыг бичил биетний тусламжтайгаар хүнсний орц болгон хувиргах технологи хөгжүүлжээ. Гарган авсан уураг, өөх тос болон бусад орцыг ашиглан 3D принтерээр “µBites” нэртэй жигнэмэг хэвлэсэн байна. NASA-гийн “Deep Space Food Challenge”-ээс эхлэлтэй технологийг ирээдүйд урт хугацааны сансрын нислэг болон хүнсний хангамж хязгаарлагдмал орчинд ашиглах боломжтой гэж үзэж байна.
Хүн тод, бодит мэт зүүд зүүдлэх тусам илүү сайн унтаж, амарсан мэт мэдрэмж төрдөг байна
Италийн судлаачид тод, хүчтэй мэдрэмж төрүүлсэн зүүд зүүдэлсэн хүмүүс өөрсдийгөө илүү гүн нойрссон хэмээн үнэлэх хандлагатайг тогтоожээ. Судалгаанд 44 насанд хүрэгчийг дөрвөн шөнийн турш өндөр нягтаршилтай тархины цахилгаан бичлэгээр хянаж, зүүд болон нойрны талаарх субъектив мэдрэмжийг харьцуулсан байна. Үр дүн нь нойрны чанарыг зөвхөн тархины долгионы хурдаар бус, унтаж байх үеийн зүүдний туршлагатай хамтатган авч үзэх шаардлагатайг харуулжээ.
Өнөө шөнө Туул голын хөндий дагуу -2° хүрч хүйтрэн, хөрсөн дээр цочир хүйтрэхээр байна
Есдүгээр сарын 8-наас 9-нд шилжих шөнө Улаанбаатарын ихэнх хэсгээр +3...+5 градус дулаан байх ч Туул голын хөндий дагуу 0...-2 градус хүрч, хөрсөн дээр цочир хүйтрэхийг цаг уурын байгууллагаас анхаарууллаа. Есдүгээр сарын 9-нд нийслэлд үүл багасаж, бороо орохгүй бөгөөд өдөртөө +15...+17 градус дулаан байна. Улирлын урьдчилсан төлөвөөр Төв аймгийн нутаг арваннэгдүгээр сард олон жилийн дунджаас хүйтэн байх бөгөөд төв болон зүүн бүсэд нойтон цас, цочир хүйтрэл эрт ажиглагдах эрсдэлтэй байна.
Буд гаригийн нууцыг тайлах судалгаа шинэ шатанд гарлаа
Буд гаригийг судлах "BepiColombo"-ийн хоёр хөлөг тээвэрлэгчээс салснаар урт аяллын төгсгөл ойртлоо. Европын сансрын агентлаг болон Японы сансрын агентлагийн хөлгүүд 11-р сард тойрог замд орж, 12-р сард тусгаарлана. Дараагийн хаврын шинжилгээнүүд Буд гарагийн нууцыг тайлахын зэрэгцээ ирээдүйн нислэгүүдийг чиглүүлнэ