ХХААХҮ салбарын төрийн дэмжлэг, зээлийн хүүгийн татаасын хэрэгжилтийг Төрийн ордонд хянан хэлэлцэж байна

Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн салбарт 2008 оноос хойш олгосон төрийн дэмжлэг, урамшуулал болон Засгийн газрын хариуцан төлсөн зээлийн хүүгийн татаасын хэрэгжилтийг өнөөдөр Төрийн ордонд ерөнхий хяналтын сонсголоор хэлэлцэж байна. Хэлэлцүүлгийн үеэр салбарын дэмжлэгийн бодит хэрэгжилт, санхүүжилтийн үр өгөөж, эргэн төлөлтийн сахилга, хяналт шалгалтын дүгнэлтүүд нэг дор яригдаж байна. Төв сэдэв нь жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг дэмжих санхүүжилт эдийн засгийн эргэлтэд хэр үр дүнтэй ажиллаж байгаа эсэхэд төвлөрөв.

Шинжээчийн мэдээлснээр Жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх сан (ЖДҮХ)-гаас олгосон хоёр төгрөг тутмын нэг төгрөг нь хэвийн бус төлөлттэй гэж танилцуулжээ. Энэ нь хөнгөлөлттэй санхүүжилтийн зорилтот үр дүн алдагдах, сангийн эх үүсвэрийн эргэлт саарах эрсдэлийг нэмэгдүүлж буйг илтгэх хэмжээнд хүрч байна. Улмаар дэмжлэгийн бодлого “олгосон” хэмжээгээр бус “эргэн төлөлт ба эргэлт”-өөр бодитоор хэмжигдэх шаардлага хөндөгдөв.

ЖДҮХ 2009 оноос хойш нийт 267.2 тэрбум төгрөгийн зээлийг хүүгийн хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр иргэн, аж ахуйн нэгжид олгосон байна. Гэхдээ олгосон зээлийн тодорхой хэсэг нь авлага хэлбэрээр түгжигдэн эдийн засгийн эргэлтэд орохгүй байгаа талаар хэлэлцүүлгийн үеэр дурдсан байна. Ийм нөхцөл байдал удаан үргэлжилбэл зээлийн санхүүжилтийн дахин эргэлт хумигдаж, дэмжлэгийн үр ашиг буурах эрсдэл бодитой хэвээр үлдэнэ.

Хяналт, ил тодын асуудлыг Үндэсний аудитын газрын тайлагнал тодотгож байна. Тухайлбал, ЖДҮХ-ийн санхүүгийн тайланд 2019 онд нэг удаа зөрчилгүй дүгнэлт өгсөн бол 2017 онд сөрөг дүгнэлт, 2018 онд дүгнэлт өгөхөөс татгалзсан гэж тайлагнажээ. Үүн дээр нэмээд сүүлийн 10 жилийн аудитын шалгалтаар зээлийн эргэн төлөлт, авлагын данстай холбоотой нийт 484.4 тэрбум төгрөгийн зөрчил илэрсэн гэж мэдээлэв. Сонсголын явцад энэ тоо нь дан ганц нэг жилийн алдаа бус, зохион байгуулалт, хяналтын тогтолцооны асуудал хуримтлагдсаныг харуулах үзүүлэлт гэж дүгнэх өнгө аястай байлаа.

Өр төлбөрийн бодит нөхцөл байдлыг 2025 оны 12-р сарын 31-ний өдрийн санхүүгийн тайлан дахь тоо баримт улам тодруулж байна. Тус тайланд 195.5 тэрбум төгрөгийн авлага бүртгэлтэй бөгөөд үүний 51.4 хувь нь хугацаа хэтэрсэн, хэвийн бус, эргэлзээтэй, муу зээлд шилжсэн гэжээ. Өөрөөр хэлбэл, авлагын чанар муудах тусам сангийн хөрөнгө “цаасан дээр” үлдэж, бодит үйлдвэрлэл, ажлын байр, нийлүүлэлтийн сүлжээнд очих ёстой санхүүжилт саатах эрсдэл өндөрсөж байна. Энэ нь салбарын дэмжлэгийг үр ашигтай, хариуцлагатай байлгах асуудлыг зөвхөн нэг сангаар хязгаарлахгүй болгоно.

Шинжээчдийн зүгээс дэмжлэг олгох тогтолцоог засаж сайжруулахгүй бол сөрөг үр дагавар үүсэх эрсдэлтэй гэж үзсэн байна. Сонсгол үргэлжилж буй энэ үед асуудлын гол нь хөнгөлөлттэй зээл, хүүгийн татаас өөрөө бус, түүнийг дагасан төлөлтийн сахилга, хяналт-шинжилгээ, тайлагналын чадамж болж байна. Цаашид хугацаа хэтэрсэн зээл, авлагын түгжээ үргэлжилбэл дэмжлэгийн хүртээмж хумигдаж, санхүүжилтийн эргэлт саарах эрсдэл анхаарлын төвд үлдэж байна.