Хиймэл оюун ухааны дэд бүтэц зэсийн зах зээлийг илүү үнэтэй худалдан авагчдаар өөрчилж байна

Хиймэл оюун ухаанд суурилсан дата төвүүдийн тэлэлт зэсийн зах зээлд огт өөр төрлийн худалдан авагчдыг оруулж ирж байна. Эдгээр худалдан авагчдын гол онцлог нь “хэдээр авах вэ” гэхээс илүү “тасралтгүй ажиллуулахын тулд зайлшгүй хэрэгтэй”-д суурилсан үнэ төлөх бэлэн байдал. Дата төвийг тэжээх сүлжээ, трансформатор, дэд станц, хөргөлт, шинэ генерац, дамжуулах шугам зэрэг биет дэд бүтэц зэсийн хэрэглээг давхар өсгөж, эрэлтийг улам түргэн шахаж байна.

Эрчим хүчний хэрэглээний суурь чиг хандлага ч энэ дарамтыг хүчтэй болгох төлөвтэй. Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн тооцоогоор дата төвийн цахилгаан хэрэглээ 2024 онд 415 ТВт.ц байсан бол 2030 онд 945 ТВт.ц болж нэмэгдэнэ. Ийм өсөлт нь зөвхөн серверийн доторх тоног төхөөрөмжийн асуудал биш; цахилгаан тээвэрлэх, хувиргах, хуваарилах бүх түвшний хөрөнгө оруулалт дагуулдаг. Үүний цаана сүлжээний шинэчлэл, холболтын нэмэгдэл, бүсийн хэмжээнд тэжээлийн хүчин чадал өргөжүүлэх шаардлага зэрэг нь зэсийн эрэлтийг олон “хаалга”-аар нэмж өгч байна.

Салбарын үнэлгээгээр дата төвийн суурилагдсан хүчин чадлын нэг мегаваттад ойролцоогоор 30 тонн зэс шаардлагатай байж болно. Энэ нь дата төв дангаараа том хэрэглэгч болохын зэрэгцээ, түүнтэй холбоотой эрчим хүчний дэд бүтцийн төслүүдээр дамжин нэмэлт хэрэглээ дагуулж байгааг илтгэнэ. Ийм төслүүд ихэвчлэн хугацаа, найдвартай ажиллагааны шаардлага өндөртэй тул материалаа цаг тухайд нь татах нь хамгийн түрүүнд тавигдана. Тийм учраас зах зээл дээр үнэ өсөх үед ч төлөх чадвар, төлөх хүсэл нь өндөр хэвээр байх шинжтэй.

Үнийн энэ “тэсвэрлэх чадварын” ялгаа зэсийн захын үнийг хэн тодорхойлох вэ гэдэг асуултыг хурцатгаж байна. Нэг мегаваттын дата төвийн нийт хөрөнгө оруулалт 30 сая ам.доллароос давж болох тул зэсийн өртөг нийт зардлын ойролцоогоор 1%-д багтдаг гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл зэсийн үнэ өссөн ч төслийн нийт эдийн засагт эзлэх жин бага учраас өндөр үнэ цэнтэй технологийн хэрэглээ өсөх тусам захын үнэ тогтоох нөлөө нь нэмэгдэж болзошгүй. Харин ижил өсөлтийг дагаж нийлүүлэлт түргэн тэлж амжихгүй бол уламжлалт хэрэглэгчид “үлдэж болох”-ын төлөө илүү хурдан өөрчлөгдөхөөс өөр сонголтгүй болно.

Нийлүүлэлтийн талд цаг хугацаа шийдвэрлэх хүчин зүйл болж байна. Шинэ ордыг нээлтээс олборлолт хүртэл хөгжүүлэх хугацаа одоо 15 жилээс давж болзошгүй бөгөөд энэ нь эрэлтийн мөчлөг хурдтай өөрчлөгдөх үед зах зээл богино хугацаанд амархан “шахуу” болох эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Тиймээс дутууг нөхөх нэг суваг нь одоо байгаа олборлолт, боловсруулалтын үр ашгийг сайжруулах явдал болж байна. Нэг уурхай жилд 300,000 тонн зэс үйлдвэрлэж, металлургийн сэргэлт 85% байхад сэргэлтийг 1 нэгж хувиар өсгөхөд жилдээ ойролцоогоор 3,500 тонн нэмэгдүүлэх боломжтой гэсэн тооцоо энэ талын нөөцийг сануулна.

Нөгөө талд, үнийн дарамт уламжлалт хэрэглэгчдийг бүтээгдэхүүнээ дахин загварчлах, үр ашгаа сайжруулах, дахин боловсруулах, боломжтой тохиолдолд хөнгөн цагаанаар орлуулахад илүү түлхэц өгнө. Гэхдээ ийм өөрчлөлт бүх салбарт ижил хурдтай хэрэгжихгүй, техникийн шаардлагаас хамааран хязгаарлалтууд гарч ирнэ. Үр дүнд нь “өндөр үнэ төлөхөд бэлэн” хэрэглээ өсөх тусам зэсийн зах зээл дээр үнэ тогтоох жин шилжих шинж ажиглагдаж, бодлого, хөрөнгө оруулалт, үйлдвэрлэлийн шийдвэрүүдэд шинэ шахалт үүсэхээр байна.