Индонезийн түймрийн утаа Зүүн Өмнөд Азийн харилцааг хурцатгав

Калимантан, Папуа, Суматрагийн ой болон хүлэрт нутгийг хамарсан түймрийн утаа салхинд туугдан Индонезийн хилээс давж, Сингапур, Малайзад хүрчээ. Утааны нөлөөгөөр амьсгалын замын өвчлөл, толгойн өвдөлт нэмэгдсэн нь байгаль орчны асуудлыг шууд эрүүл мэндийн эрсдэлтэй холбож байна. Хүчтэй Эль Ниньо ган гачгийг дордуулсан энэ үед утаа өмнөх хэдэн өдрөөр хязгаарлагдахгүй, хэдэн долоо хоног үргэлжилсэн байна. Үүний улмаас Зүүн Өмнөд Азийн орнуудын хоорондын харилцаа дахин хурцдаж, хамтын ажиллагаа болон хариуцлагын асуудал зэрэгцэн тавигджээ.

Малайзад утааг эсэргүүцсэн бойкот өрнөж, парламентын гишүүн Сайед Саддик түймэртэй холбоотой компаниудад хориг тавихыг уриалсан байна. Далдуу модны тосны үйлдвэрлэлтэй холбоотой маргаан ийнхүү агаарын бохирдлын асуудалтай огтлолцож, хоёр талын байр суурийг улам хүндрүүлж байна. Утаа хил давсан тохиолдолд түймрийн голомт хаана байгаагаас гадна түүнтэй холбоотой үйл ажиллагаанд ямар хариуцлага тооцох вэ гэсэн асуудал гарч ирдэг. Малайзын тал Индонезтэй гал түймрээс урьдчилан сэргийлэх хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх санамж бичгийг судлахаар зөвшөөрсөн нь маргааныг зөвхөн шүүмжлэлээр бус, зохицуулалтаар шийдэх оролдлого үргэлжилж байгааг харуулж байна.

Сингапурт утааны нөлөөг бууруулахын тулд хэдэн зуун утааны хамгаалах байр байгуулж, хүүхэд, ахмад настан болон эмзэг бүлгийн иргэдэд амны хаалт тараажээ. Эрх баригчид утаатай холбоотой хууль тогтоомжоо чангатгахаар төлөвлөж байгаа бөгөөд Индонезийн түймэртэй холбоотой байж болзошгүй Сингапурт бүртгэлтэй 10 компанийг шалгаж байна. Энэ алхам нь утааны асуудлыг зөвхөн хил дамнасан байгалийн үзэгдэл гэж үзэхээс илүү өргөн хүрээнд авч үзэж байгааг илтгэнэ. Гэхдээ шалгалтад өртөж буй компаниудын талаар нэмэлт мэдээлэл өгөөгүй тул хариуцлагын асуудал цаашдын үйл явцаар тодорхой болохоор байна.

Индонез, Сингапур утаатай тэмцэх хамтарсан ажлын хэсэг байгуулахаар тохирсон байна. Гэвч Индонез байгалийн хийн экспортоо бууруулсан нь хоёр талын хурцадмал байдлыг нэмэгдүүлжээ. Ийнхүү утаатай тэмцэх техникийн хамтын ажиллагаа эрчим хүч, худалдааны харилцаатай зэрэгцэн өрнөж, нэг асуудлаар тохиролцох явцад нөгөө талбарт шинэ зөрчил үүсэх нөхцөл бий болсон байна. Бүс нутгийн хэмжээнд утааны тархалтыг тогтоон барихын тулд шуурхай арга хэмжээ шаардлагатай ч улс орнуудын эдийн засгийн ашиг сонирхол, дотоодын дарамт хэлэлцээг хүндрүүлсээр байна.

Малайз, Индонез АСЕАН-ы Хил дамнасан утааны бохирдлын тухай хэлэлцээрт түшиглэхээр болжээ. 2003 онд хэрэгжиж эхэлсэн уг хэлэлцээрийн хүрээнд бүс нутгийн утааг 2020 он гэхэд арилгах зорилт тавьсан боловч биелээгүй тул хугацааг 2030 он болгон хойшлуулсан байна. Зорилтын хугацаа хойшилсон нь бүс нутгийн хамтын ажиллагаа хэрэгжиж байгаа ч утааны асуудлыг бүрэн шийдвэрлэхэд хангалтгүй байгааг харуулж байна. Сингапур, Малайз, Индонез хамтарсан арга хэмжээ эрэлхийлж байгаа ч далдуу модны тосны үйлдвэрлэл, эрчим хүчний харилцаа болон хил дамнасан хариуцлагын маргаан шийдэгдээгүй хэвээр байна.