Төрийн аудитын байгууллага: Төсвийн зарлага өсвөл хөрөнгө оруулалт, хөгжлийн бодлогыг хэрэгжүүлэх санхүүгийн орон зайг хязгаарлаж болзошгүй

Монгол Улсын ирэх оны нэгдсэн төсвийн зарлага өмнөх оноос 32.2 хувиар өснө гэж төлөвлөсөн нь инфляц болон төсвийн тогтвортой байдалд эрсдэл дагуулж болзошгүйг Төрийн аудитын байгууллага анхаарууллаа. Тус байгууллага төсвийн төсөл хуулийн тусгай шаардлагыг хангаж байгаа ч орлогын бүтэц болон хөрөнгө оруулалтын төлөвлөлтөд анхаарах асуудал байгааг онцолжээ.

Монгол Улсын Ерөнхий аудитор С.Магнайсүрэн УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд 2027 оны төсвийн төсөлд хийсэн аудитын дүгнэлтийг танилцуулах үеэрээ Засгийн газар ирэх оны нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогыг 41.28 их наяд төгрөг, нийт зарлага ба цэвэр зээлийг 43.59 их наяд төгрөгөөр тооцсоноор төсвийн алдагдал 2.31 их наяд төгрөг буюу дотоодын нийт бүтээгдэхүүний хоёр хувьтай тэнцэхээр байгааг онцоллоо.

Төсвийн зарлага өмнөх оноос 32.2 хувиар нэмэгдэхээр төлөвлөсний дотор төрийн албан хаагчдын цалин болон суурь тэтгэврийг өсгөхөд 2.1 их наяд төгрөгийг тусгасан.

Цалин, тэтгэврийн өсөлт нь өрхийн орлогыг нэмэгдүүлж, дотоодын хэрэглээ, эдийн засгийн эргэлтийг дэмжих боломжтой ч хэрэглээний эрэлт огцом нэмэгдвэл бараа, үйлчилгээний үнийн өсөлтийг хурдасгана гэж аудитын байгууллага анхааруулжээ.

Мөн төсвийн зарлагын өсөлт нь хөрөнгө оруулалт болон хөгжлийн бодлогыг хэрэгжүүлэх санхүүгийн орон зайг хязгаарлаж болзошгүй гэж дүгнэсэн байна.

Төсвийн орлого уул уурхайгаас өндөр хамааралтай хэвээр байна

Төрийн аудитын байгууллагын дүгнэлтээр төсвийн орлогын өсөлтөд уул уурхайн салбар болон төрийн өмчит компаниудын ногдол ашиг өндөр нөлөө үзүүлж байна. Ийм бүтэц нь түүхий эдийн ханш, экспортын эрэлт болон гадаад зах зээлийн нөхцөл өөрчлөгдөх үед төсвийн орлого төлөвлөсөн хэмжээнд хүрэхгүй байх эрсдэлийг нэмэгдүүлж буйг онцлон тэмдэглэжээ.

Түүнчлэн Засгийн газар 2027 оны төсвийн төсөлтэй хамт дунд хугацааны төсвийн хүрээний мэдэгдэлд өөрчлөлт оруулах санал өргөн мэдүүлсэн нь дунд хугацааны төсвийн төлөвлөлтийн ач холбогдлыг сулруулж болзошгүй гэж үзсэн байна.

Аудитын байгууллага төсвийн төсөл Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд заасан тусгай шаардлагуудыг хангаж, урт болон дунд хугацааны хөгжлийн бодлогын зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэд чиглэснийг мөн дүгнэлтдээ дурджээ.

21.1 тэрбум төгрөгийн зардлыг бууруулах боломжтой

Зарим төсвийн ерөнхийлөн захирагчийн төсөвт тусгасан нийт 21.1 тэрбум төгрөгийн зардлыг бууруулах боломжтой гэж аудит үзсэн байна. Тухайн зардлуудын зарим нь үндэслэл, тооцоо судалгаагаар бүрэн нотлогдоогүй, "Төрийн хэмнэлтийн тухай" хуульд нийцээгүй, эсвэл хөтөлбөрийн үр дүнгийн үзүүлэлттэй уялдаагүй байжээ.

Хөрөнгө оруулалтын хувьд шинээр хэрэгжүүлэх барилга байгууламжийн төсөл, арга хэмжээний 94.1 хувьд зардал, үр ашиг, үр дүнгийн шинжилгээ хийсэн байна. Гэвч зарим тооцоолол бүрэн бус, нийгэм, эдийн засагт үзүүлэх үр нөлөө тодорхойгүй байгаа нь хөрөнгө оруулалтыг үр ашиг, ач холбогдлоор нь эрэмбэлэх боломжийг хязгаарлаж байгааг аудит онцолжээ.

Барилга, их засварын ажлын өртгийг баталгаажсан зураг төсөвт үндэслэхгүй төлөвлөх, тоног төхөөрөмжийн хэрэгцээ болон бодит өртгийг суурь судалгаагаар хангалттай тооцохгүй байх асуудал мөн давтагдсан байна.

Тиймээс Төрийн аудитын байгууллага үр дүнд суурилсан төсөвлөлтийг хэрэгжүүлж байгаа хэдий ч өмнөх жилийн төсвийн гүйцэтгэлийг суурь болгон зардлыг жил бүр өсгөж төлөвлөдөг уламжлалт арга барил хэвээр байгааг онцоллоо.