2026 оны завсрын сонгуулийн өмнө сонгогчдыг түгшээж буй гол асуудлууд

АНУ-ын Дээд шүүх Калифорнийн иргэн бус байж болзошгүй сонгогчдын 20,000 орчим шуудангийн саналыг тоолохгүй байхыг хүссэн хүсэлтийг хүлээж аваагүй байна. Энэ шийдвэр нь 2026 оны завсрын сонгуулийн өмнө холбооны засаг захиргаа мужуудын сонгуулийн үйл явцад хэр хэмжээгээр оролцох ёстой талаарх маргааныг намжаасангүй. Харин санал авах, тоолох ажиллагаанд холбооны байгууллагуудын оролцоо ямар байх вэ гэсэн асуудлыг улс төрийн хэлэлцүүлгийн төвд хэвээр үлдээлээ. Сонгуулийн байгууллагуудад үзүүлэх дарамт цаашид нэмэгдэж, энэ маргаан 2028 оны ерөнхийлөгчийн сонгууль хүртэл үргэлжилж болзошгүй байна.

Трампын засаг захиргаа мужуудын сонгууль явуулах аргачлалыг эсэргүүцсэн нэхэмжлэл, анхааруулга болон санал авах байрны хяналтын төлөвлөгөөг хэрэгжүүлжээ. АНУ-ын Хууль зүйн яам бүх 50 мужид санал авах байр хянах 900 орчим ажилтан илгээхээр төлөвлөсөн гэж шүүхэд мэдэгдсэн байна. Ийнхүү холбооны байгууллагууд сонгуулийн өдөр болон санал тоолох ажиллагаанд оролцох боломжтой эсэх нь маргааны өөр нэг гол сэдэв болжээ. Мужуудын сонгуулийн байгууллагын аргачлал, шуудангаар санал авах журамд тавьж буй холбооны түвшний шаардлага үүний зэрэгцээ анхаарал татаж байна.

Калифорнийн асуудлаар гаргасан хүсэлт нь сонгуулийн бүртгэлтэй холбоотой маргааныг шүүхийн түвшинд авчирсан юм. Хууль зүйн яам тус мужийн иргэн бус байж болзошгүй сонгогчдын өгсөн 20,000 орчим шуудангийн саналыг тоолохгүй байхыг хүссэн ч Дээд шүүх уг хүсэлтийг хэрэгсэхгүй болгожээ. Тус шийдвэрийн дараа ч сонгуулийн санал тоолох журам, холбооны засаг захиргааны хяналтын хүрээний талаарх асуулт үлдсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, нэг хүсэлт хэрэгсэхгүй болсон нь маргааныг бүхэлд нь дуусгасангүй.

Калифорнийн Хууль зүйн ерөнхий прокурор Роб Бонта Трампын засаг захиргаа сонгуулийн журмыг 2028 оны дараагийн мөчлөг хүртэл онилсоор болзошгүй гэж мэдэгджээ. “Бид ямар ч хувилбарт бэлэн байх ёстой, бид бэлэн байна” гэж Бонта хэлсэн байна. Тэрээр мөн “Бид хамгийн муу хувилбарт бэлэн байх ёстой, гэхдээ тэр хувилбар хэзээ ч тохиолдохгүй байж болно” гэжээ. Түүний байр суурь нь шүүхийн маргаан, холбооны байгууллагуудын төлөвлөгөө болон сонгуулийн байгууллагуудад чиглэсэн анхааруулгыг тусад нь бус, нэг үргэлжилсэн дарамтын хүрээнд авч үзэж байгааг харуулж байна.

Жон Кьюсик энэ үйл явцыг “юуны өмнө сонгогчид болон сонгуулийн албан тушаалтнуудыг айлгах оролдлого” гэж тодорхойлжээ. Ийм байр суурь нь сонгуулийн дүрэмтэй холбоотой маргаан зөвхөн хууль зүйн асуудал биш, сонгогчид болон сонгуулийн ажилтнуудын итгэлд нөлөөлөх улс төрийн асуудал болж байгааг илэрхийлж байна. 2026 оны завсрын сонгуулийн өмнө маргаан холбооны засаг захиргаа мужуудын сонгуулийн үйл явцад оролцох эсэхэд төвлөрч байгаа ч түүний нөлөө дараагийн сонгуулийн мөчлөгт хүрч болзошгүй. Тиймээс мужуудын сонгуулийн байгууллагууд шүүхийн шийдвэр, холбооны төлөвлөгөө болон улс төрийн анхааруулгыг зэрэгцүүлэн тооцох нөхцөлтэй нүүр тулж байна.