Анхны ардчилсан Засгийн газрын шинэчлэлийн өв

1996 оны зургаадугаар сарын 30-нд болсон Монгол Улсын Их Хурлын сонгууль төрийн эрх мэдэл улс төрийн шинэ хүчинд анх удаа шилжсэнээрээ Монголын ардчилсан шилжилтийн шийдвэрлэх үеийг эхлүүлжээ. Сонгуулийн дүнд Ардчилсан холбоо 50 суудал авч ялалт байгуулсан бол Монгол Ардын Хувьсгалт Нам 25, Монголын Үндэсний Ардчилсан Нам, Монголын Социал Демократ Нам, Ногоон нам, Монголын Уламжлалын Нэгдсэн Намын байгуулсан эвслийн хүрээнд МУНН нэг суудалтай болсон байна. Энэ нь өмнө нь төрийн эрхийг барьж байсан улс төрийн хүчин болон шинээр засаглах болсон хүчний хоорондын харьцааг эрс өөрчилсөн дүн байв. Улсын Их Хурлын шинэ бүрэлдэхүүнээс хойш Р. Гончигдорж парламентын дарга, М. Энхсайхан Ерөнхий сайд болжээ.

М. Энхсайханы тэргүүлсэн Засгийн газар есөн яам, арван сайдтай байгуулагдсан байна. Төрийн байгуулалтын хувьд харьцангуй цөөн яам, сайдтай ажилласан энэ бүтэц нь шинэ улс төрийн хүчний засаглалын эхний туршлагатай зэрэгцэн хэрэгжсэн юм. Засгийн газар төрийн удирдлагын бүтэц, эдийн засгийн бодлого, өмчийн харилцаа зэрэг хэд хэдэн чиглэлд өөрчлөлт хийх шаардлагатай тулгарчээ. Тухайн үед хэрэгжүүлсэн бодлогууд нь үнэ, өмч хувьчлал, татвар болон эрчим хүчний салбарыг хамарсан бөгөөд эдгээр асуудал нь иргэдийн өдөр тутмын амьдрал, аж ахуйн үйл ажиллагаатай шууд холбоотой байв.

Шинэ Засгийн газар үнэ чөлөөлөх бодлого хэрэгжүүлж, өмнөх зохицуулалтын хүрээнээс эдийн засгийн харилцааг өөрчлөх алхам хийсэн байна. Мөн өмч хувьчлалын бодлогыг шинэчилж, төрийн өмчийн харилцаанд өөрчлөлт оруулахыг зорьжээ. Татварын тогтолцоог өөрчлөх нь төсөв, аж ахуйн нэгж, иргэдийн хоорондын эдийн засгийн харилцааг шинэ нөхцөлд зохицуулах нэг хэсэг болсон байна. Харин эрчим хүчний чиглэлд тасалдлыг бууруулах бодлого хэрэгжүүлсэн нь шинэчлэлийн хөтөлбөр зөвхөн байгуулалтын асуудлаар хязгаарлагдаагүйг харуулдаг.

Гадаад харилцаа, эдийн засгийн нээлттэй орчны хувьд Засгийн газар Монгол Улсыг Дэлхийн худалдааны байгууллагад элсүүлжээ. Энэ алхам нь дотоодын бодлогын өөрчлөлтүүдийг олон улсын худалдааны харилцаатай холбосон үйл явдал болсон байна. Үнэ, өмч, татварын тогтолцоонд хийсэн өөрчлөлтүүд болон эрчим хүчний тасалдлыг бууруулах бодлого нь дараагийн эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн суурийг тавьсан гэж үздэг. Ардчилсан шилжилтийг зөвхөн төрийн эрх мэдэл солигдсон үйл явдал бус, бодлогын чиглэл өөрчлөгдсөн үе гэж тайлбарлахад эдгээр алхам чухал байр суурь эзэлнэ.

Гэвч эвслийн засаглалын улс төрийн тогтвортой байдал удаан үргэлжилсэнгүй. 1998 оны дөрөвдүгээр сарын 1-нд эвслийг байгуулсан хоёр нам М. Энхсайханыг Ерөнхий сайдын албан тушаалаас огцруулжээ. Ийнхүү анхны ардчилсан Засгийн газрын шинэчлэлийн хөтөлбөр улс төрийн зөрчил, эвслийн дотоод шийдвэрээр тасалдсан байна. Гэсэн ч 1996 оны сонгуулиар эхэлсэн төрийн эрхийн шилжилт, есөн яам, арван сайдтай Засгийн газрын хэрэгжүүлсэн бодлогын өөрчлөлтүүд Монголын ардчилсан шилжилтийн түүхэнд үлдсэн юм. Үнэ, өмч хувьчлал, татвар, эрчим хүч болон олон улсын худалдааны чиглэлд гарсан шийдвэрүүд нь дараагийн хөгжлийн суурь болсон гэж дүгнэж болно.