Автомашины үнийн өсөлт, урт хугацаатай зээл нийлээд 'төгсөшгүй автомашины өр'-ийн зангыг чангатгаж байна

Автомашины үнэ өсөж, зээлийн хугацаа сунжрахын хэрээр худалдан авагчид машин солих бүрдээ өмнөх өрөө дараагийнх руугаа “чихэж” шилжүүлэх нөхцөл түгээмэл болж байна. Энэ циклд орсон үед хүмүүс нийт өртгөө бус, сар бүрийн төлбөрөө л “дааж болох”-оор харах хандлага давамгайлж, санхүүгийн дарамт урт хугацаанд үргэлжлэх эрсдэл нэмэгддэг. Edmunds-ын тооцооллоор trade-in хийхдээ “усанд орсон” хэлцлийн дундаж сөрөг өмч 2015 онд 4,576 ам.доллар байсан бол 2026 оны хоёрдугаар улиралд 6,884 ам.доллар болж өсжээ. Өөрөөр хэлбэл зээлийн үлдэгдэл нь тухайн машины зах зээлийн үнээс давсан зөрүү улам томорч байна.

Сөрөг өмч гэдэг нь автомашины зээлийн үлдэгдэл нь тухайн машины зах зээлийн үнээс давсан байдлыг хэлнэ. Edmunds-ын мэдээллээр одоо “усанд орсон” trade-in хэлцлийн дөрөвний нэг орчим нь 10,000 ам.доллароос дээш сөрөг өмчтэй байна. Үүний суурь шалтгааны нэг нь шинэ автомашины үнэ: Edmunds шинэ автомашины дундаж гүйлгээний үнэ 2019 оноос хойш 31% өсөж, 37,310 ам.доллароос 48,963 ам.доллар болсон гэж тооцжээ. Үнэ өсөх тусам ижил орлоготой хэрэглэгч зээлд илүү их найдаж, улмаар “өр–үнэ”-ийн зөрүү үүсэх магадлал нэмэгдэнэ.

Хугацаа өөрөө бас асуудлыг тэжээж байна. АНУ-ын Холбооны нөөцийн банкны өгөгдлөөр 2010 онд санхүүгийн компанийн шинэ автомашины зээлийн дундаж хугацаа 60 сар орчим байсан бол өнөөдөр Edmunds-ын тооцоогоор 70 сар болж сунжээ. Түүнчлэн Edmunds-ын мэдээллээр шинэ автомашин зээлээр авсан худалдан авагчдын дөрөвний нэг орчим нь 84 сар ба түүнээс урт хугацаатай зээл авч байгаа нь рекорд үзүүлэлт. Зээлийн эхний жилүүдэд төлбөрийн ихэнх нь хүүд шингэдэг тул үндсэн өр удаан буурч, trade-in хийх мөчид сөрөг өмч улам гүнзгийрэх эрсдэл нэмэгддэг.

Машинаа харьцангуй эрт сольдог зан төлөв энэ эрсдэлийг улам томруулна. Edmunds-ын тооцоогоор сөрөг өмчтэйгээр trade-in хийж буй машины дундаж нас 4 жил; харин Kelley Blue Book-ын мэдээллээр шинэ машин анхны үнэлгээнийхээ бараг талыг элэгдлээр алддаг. Ийм нөхцөлд тэнцэлтэйгээр trade-in хийх үед өр өөрөө арилдаггүй: өмнөх өрөө эхлээд хаагаагүй бол дараагийн автомашины зээл рүү шилжиж, нийт өр болон хүүний зардлыг өсгөнө. Edmunds-ын тооцоогоор 2026 оны I улиралд сөрөг өмчийг шинэ автомашины зээлд шилжүүлсэн худалдан авагчдын 43% нь 84 сарын хугацаатай зээл сонгосон нь “даваад гарах” хамгийн амархан гарц нь хугацаа сунгах болж хувирсныг харуулж байна.

Энэ дүр зураг дилерийн талд өдөр тутмын яриа болжээ. Техасын Уичито-Фоллс хотод Always Auto-ын эзэн Жош Лэтсисийн хэлснээр, 2025 Ram 3500 машины үнэлгээ 58,000 ам.доллар байхад зээлийн үлдэгдэл нь 79,000 ам.доллар орчим байсан тул 21,000 ам.долларын сөрөг өмч үүссэн байна. Тухайн хэрэглэгч урьдчилгаа мөнгөгүй учраас сарын төлбөрөө бууруулан машинаас гарах сонголт хомс байсан бөгөөд Лэтсис зээлээ үргэлжлүүлэн төлж бууруулахыг зөвлөжээ. “Энэ тухай яриаг би өдөрт хоёр, гурван удаа хийдэг” гэж тэр хэлээд, “Сөрөг өмч ихтэй бол сарын төлбөрөө бууруулах маш хэцүү” гэж нэмжээ.

Зарим шинжээч энэ үзэгдлийг “төгсөшгүй автомашины өр”-ийн орчин гэж тодорхойлж байна. Чарльз Чаффин “Гуравхан жилийн дараа машин сольж, солих гэж буй машиндаа сөрөг өмчтэй орвол бид ‘төгсөшгүй автомашины өр’-ийн орчинд орчихдог” гэж анхааруулжээ. Иван Друри “Одоо байгаа зээлдээ усанд орчихоод дараагийнх руу 5,000 эсвэл 10,000 ам.доллар шилжүүлэх хэрэг гарвал хугацааг нэг, хоёр жилээр сунгах нь хамгийн амархан арга” гэж хэлсэн бол, Андреа Андерсон “’Өө, төлбөр нь адилхан юм байна’ гэж боддог, тийм байж магадгүй ч машин нь тэдний төлж байгаа хэмжээнд үнэ хүрэхгүй” гэж сануулж байна. Эцэст нь худалдан авагчийн гар дээр үлдэх бодит зүйл нь “адилхан” мэт харагдах сарын төлбөр биш, харин улам урт хугацаанд үргэлжлэх зээлийн дарамт байх магадлал өндөр.