Даваа гарагийн синдром: Амралтын дараах гуниг, ажлын стрессийг шинжлэх ухаан хэрхэн тайлбарлав?

Ням гарагийн орой маргаашийн ажлаа бодож, сэрүүлгээ тавих мөчөөс амралтын өдрүүд дууссаныг мэдрэн тухгүйтдэг хүн цөөнгүй. Харин даваа гарагийн өглөө сэрүүлэг дуугарахад таван минут нэмж унтах хүсэл төрдөг нь таны буруу бус, дэлхийн олон орны ажилтан, оюутан, суралцагчдад танил мэдрэмж юм.

Тэгвэл даваа гарагт дургүй байх шалтгааныг Гиннесийн дэлхийн амжилтын байгууллага хүртэл хүлээн зөвшөөрсөн гээд бод доо. Тус байгууллага 2022 оны аравдугаар сарын 17-нд албан ёсны цахим хуудсаараа дамжуулан даваа гарагийг долоо хоногийн хамгийн таагүй өдөр хэмээн хошигнон зарлажээ.

Энэ нь шинжлэх ухааны судалгаагаар тогтоосон, хэмжиж баталгаажуулсан дэлхийн дээд амжилт бус боловч олон нийтийн дунд түгээмэл байдаг даваа гарагийн талаарх хошин ойлголттой холбоотой.

Яагаад даваа гараг бусад өдрөөс хэцүү санагддаг вэ?

Сэтгэл судлалын шинжлэх ухаанд амралтын дараа ажил, хичээлдээ эргэн орох үед мэдрэгдэх таагүй байдлыг "Monday blues" буюу "Даваа гарагийн сэтгэл санааны уналт" хэмээн нэрлэдэг.

Үүний нэг шалтгаан нь амралтын болон ажлын өдрүүдийн амьдралын хэмнэл өөр байдагтай холбоотой. Амралтын өдрүүдэд хүмүүс орой унтаж, өглөө дурын цагтаа сэрдэг бол даваа гарагт тогтсон цагийн хуваарьт эргэн шилжих шаардлагатай болдог.

Мөн амралтын өдрүүдэд хийх зүйлээ өөрөө сонгох боломж илүү байдаг бол ажлын эхний өдөр хурал, уулзалт, дуусгаагүй даалгавар, шинэ долоо хоногийн зорилтууд хүлээж байдаг.

Гэхдээ хүмүүс даваа гарагийг бодит байдлаас ч илүү таагүйгээр төсөөлдөг байж болохыг судалгаанууд харуулжээ.

2008 онд “Cognition and Emotion” сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаагаар хүмүүс ирэх долоо хоногийн сэтгэл санаагаа урьдчилан төсөөлөхдөө даваа гарагийг таагүй, баасан гарагийг таатайгаар үнэлэх хандлагатай байв. Харин тухайн өдөр мэдэрч буй сэтгэл санааг нь хэмжихэд энэ ялгаа харьцангуй бага гарсан байна.

Өөрөөр хэлбэл, даваа гараг хэцүү, заавал хэцүү байх ёстой гэсэн хүлээлт тухайн өдрийн талаарх төсөөлөлд нөлөөлдөг аж.

Ням гараг даваа гарагаас ч илүү гунигтай байж магадгүй

2009 онд нийтлэгдсэн “Sundays Are Blue: Aren’t They?” судалгаанд долоо хоногийн өдрүүдийн сэтгэл ханамжийг харьцуулахад ням гарагт хамгийн бага үзүүлэлт ажиглагджээ.

Энэ нь амралтын өдөр заавал хамгийн аз жаргалтай байх албагүйг харуулсан гэсэн үг юм. Ням гарагийн орой хүмүүс амралт дуусч байгааг мэдрэхийн зэрэгцээ ирэх долоо хоногийн ажлаа урьдчилан бодож эхэлдэг.

Харин 2025 онд “BMJ Mental Health” сэтгүүлд нийтлэгдсэн, Английн 49 мянга гаруй хүний мэдээлэлд тулгуурласан судалгаагаар даваа болон баасан гарагт аз жаргал, амьдралын сэтгэл ханамжийн үзүүлэлт ням гарагаас өндөр байжээ.

Иймээс даваа гарагийг хүн бүрийн хувьд хамгийн таагүй өдөр гэж шинжлэх ухааны үүднээс нэг мөр дүгнэх боломжгүй юм.

Даваа гарагтай холбоотой судалгааны "ноцтой" үр дүн

Даваа гарагийн тухай судалгаанууд сэтгэл санаагаар хязгаарлагдахгүй.

2023 онд Британийн зүрхний сангаас танилцуулсан судалгаанд Ирландын 10,528 өвчтөний мэдээллийг шинжилж, зүрхний шигдээсийн хүнд хэлбэрийн тохиолдол даваа гарагт харьцангуй өндөр бүртгэгдсэнийг тогтоожээ.

Тухайлбал, уг судалгаанд даваа гарагийн үзүүлэлт 13 хувиар өндөр байсан бөгөөд үүнийг нойр, сэрэх мөчлөг болон ажлын долоо хоног эхлэх үеийн стресс зэрэг хүчин зүйлтэй холбоотой байж болзошгүй гэж тайлбарласан байна.

Даваа гарагийг давсны дараах жижигхэн ялалт

Даваа гараг дуусахад долоо хоногийн ажлын эхний өдрийн хүлээлт, тодорхойгүй байдал ард үлддэг. Хүмүүс ажлын хэмнэлдээ эргэн орж, төлөвлөсөн ажлуудынхаа эхний хэсгийг гүйцэтгэсэн байдаг учраас тодорхой хэмжээний тайвшрал, сэтгэл ханамж мэдэрч болно.

Гэхдээ даваа гарагийг давсны дараа хүн бүрийн сэтгэл санаа заавал сайжирдаг гэсэн шинжлэх ухааны нийтлэг дүгнэлт байхгүй. Харин сэтгэл судлалын судалгаануудын нэг сонирхолтой санаа нь бид амралтын өдрүүдийг бодит байдлаас илүү сайхнаар, даваа гарагийг бодит байдлаас илүү хэцүүгээр төсөөлөх хандлагатай байдаг явдал юм.

Тэгэхээр даваа гарагийн хамгийн том асуудал нь ажлын эхний өдөр байхдаа бус, амралтын өдрүүдтэй үргэлж харьцуулагддагт ч байж мэднэ.

Эцэст нь хэлэхэд, Гиннесийн байгууллага даваа гарагийг хошигнон хамгийн таагүй өдөр хэмээн зарласан ч шинжлэх ухаан үүнтэй бүрэн санал нэгдээгүй байна. Харин долоо хоногийн эхний өдрийг амжилттай давсан хүн бүрийн хувьд нэг зүйл тодорхой: Дараагийн амралтын өдөр нэг өдрөөр ойртжээ.