Малайз Мьянмарын орогнол хүсэгчдийг буцаан шилжүүлж эхэлсэн нь хүний эрхийн маргаан дэгдээлээ

Малайз Мьянмараас ирсэн орогнол хүсэгчдийг буцаан шилжүүлж эхэлснээ зарласнаар хууль ёс, хүмүүнлэгийн маргаан сэдрээд байна. Малайзын тал буцаалтыг “сайн дурынх” гэж тайлбарласан ч буцаагдагсдыг саатуулах төвүүдэд байршуулсан нь олон нийтийн анхаарлыг татав. Өнөөдөр Мьянмарын Тэнгисийн цэргийн хүчин гурван хөлгөөр эхний 1,476 хүнийг тээвэрлэн явахаар товлогдсон бөгөөд дараагийн шатуудад ч үйл явц үргэлжлэхээр байна.

Энэ ажиллагаа Мьянмарын цэргийн хунтын тэргүүн Мин Аун Хлайнтай байгуулсан хэлцлийн хүрээнд явагдаж, ойролцоогоор 5,000 хүнийг буцаана гэж мэдээлэгдсэн. Гэхдээ НҮБ-ын Дүрвэгсдийн асуудал эрхэлсэн агентлагт хяналт хийхийг хориглосон нь олон улсын дарамт нэмэгдэх эрсдэлтэйг хүний эрхийн талынхан хэлж байна. Хяналт, баталгаажуулалтын механизм тодорхойгүй байхад буцаалт “сайн дурын” гэх тодотгол бодит нөхцөлтэй хэр нийцэж байгаа вэ гэдэг асуулт хүчтэй тавигдаж эхэллээ.

Ерөнхий сайд Анвар Ибрахим буцаагдагсдын дунд рохинжа үндэстэн багтана гэж хэлсэн. Рохинжа нар Мьянмарт иргэншлээр хүлээн зөвшөөрөгддөггүй тул буцаалтын хэрэгжилт, очих газрын эрх зүйн статус тодорхойгүй хэвээр байна. Үүн дээр нэмээд хүний эрхийн байгууллагууд буцаагдагсад хүчирхийлэл, хавчилт, Мьянмарын армид албадан татагдах эрсдэлтэй гэж анхааруулжээ. Ийм нөхцөлд “аюулгүй байдлын баталгаа” гэх ойлголт зөвхөн мэдэгдлээр хэмжигдэхгүй, хөндлөнгийн ажиглалт шаардлагатай гэж шүүмжлэл өрнөж байна.

Анвар Ибрахим энэ шийдвэрт олон нийтийн дайсагнал, цар тахлын дараах эдийн засгийн дарамт, эвслийн улс төрийн тогтворгүй байдал нөлөөлсөн гэж тайлбарласан. Тэр “Бид тэднийг баривчилж болно, гэхдээ зодож, айлган сүрдүүлж, доромжлохгүй” гэж хэлэхийн зэрэгцээ, “Тэд илтхэн ачаа болсон”, “Аюулгүй байдлын ачаа, эдийн засгийн ачаа, мөн хүмүүсийн дайсагналыг өдөөгч эх үүсвэр” хэмээн илэрхийлсэн нь маргааныг улам хурцатгав. Улс төрийн шахалт нэмэгдэж буйг Change.org дээр рохинжа нарыг хөөхийг шаардсан цахим өргөдөл 400,000 гаруй гарын үсэг цуглуулж байгаад устгагдсан гэх мэдээлэл ч давхар харуулж байна.

Хүний эрхийн талын байр суурь илүү хатуу өнгөөр илэрчээ. Латифа Кояа энэ шийдвэрийг “ичгүүртэй, ёс суртахуунгүй бөгөөд олон улсын хамтын нийгэмлэгийн өмнө улс орны нэр хүндийг гутааж байна” гэж шүүмжилсэн бол Трисия Ё Ерөнхий сайдыг “Тэр буланд шахагдсан, хамгийн сул үедээ байна” гэж дүгнэсэн байна. Харин дүрвэгсдийн зүгээс Нур Садек “Бид бүгд нэг өдөр эх орондоо буцаж очно гэж мөрөөддөг,” гэж хэлээд, “гэхдээ бид аюулгүй бөгөөд өөрсдийн сонголтоор буцахыг хүсэж байна — албадуулаад биш” гэсэн нь гол маргааны цөмийг тодрууллаа.

Одоогоор Малайзын мэдэгдэж буй “сайн дурын” зарчим, саатуулах төвүүдийн бодит байдал, мөн НҮБ-ын Дүрвэгсдийн асуудал эрхэлсэн агентлагийн хяналтыг хязгаарласан нөхцөл хоорондоо зөрчилдөж харагдаж байна. Буцаалтын цар хүрээ 5,000 хүнд хүрэхээр байгаа энэ үед хамгийн эмзэг бүлгийн дуу хоолойг сонсох, аюулгүй байдал ба нэр төрийн баталгааг тодорхой болгох шаардлага улам чангарч байна. Нур Садекийн хэлснээр, “Миний хувьд хамгийн чухал нь, энэ шийдвэрт өртсөн рохинжа болон бусад дүрвэгсдийн дуу хоолойг сонсож, нэр төртэй харьцах явдал.”