Өрийн дарамт даамжрах тусам түүний хүүгийн зардал өсөж, засгийн газруудад системийн эрсдэл үүсгэнэ гэж эдийн засагчид анхааруулав

Өрийн хэмжээ хурдтай тэлэхийн хэрээр түүнийг санхүүжүүлэх өртөг ч дагаж өсөж, төсөв санхүү дээр “чимээгүй” дарамт нэмэгдэж байгааг эдийн засагчид анхааруулж байна. Вашингтонд байрладаг Олон улсын санхүүгийн хүрээлэн (IIF) өрийн өсөлтөөс үүдэлтэй хүүгийн дарамт дэлхий даяар нэмэгдэж буйг онцоллоо. Ялангуяа АНУ, Япон, Франц, Их Британи зэрэг томоохон эдийн засгуудын хувьд урт хугацааны төрийн бондын өгөөж сүүлийн арав гаруй жилийн дээд түвшинд хүрснээр шийдвэр гаргагчдын сонголт хумигдаж эхэлжээ.

IIF-ийн тооцоогоор дэлхийн өр оны эхний хагаст 10 тэрбум ам.доллароор өсөж, 365 их наяд ам.доллар давсан байна. Энэ нь өрийн хэмжээгээрээ төдийгүй “хүүгийн төлбөр” нь бодлого, төсвийн орон зайг яаж шахаж байгаагаараа анхаарал татаж байгаа үзүүлэлт. Өнгөрсөн жил өндөр хөгжилтэй орнууд олон улсад арилжаалдаг төрийн бондын хүүд 3.3 их наяд ам.доллароос давсан төлбөр хийсэн гэж тус байгууллага тооцжээ. Өр өндөр хэвээр байх тусам хүүгийн зардал автоматаар өсөж, эргээд дараагийн төсвийн хэлэлцүүлгийг “зардал танах уу, орлого нэмэх үү” гэсэн сонголт руу түлхдэг дүр зураг тодорч байна.

Бондын өгөөж өндөр түвшинд тогтоход хэд хэдэн хүчин зүйл давхцаж байгаа талаар IIF дурдсан. Өгөөж өсөхөд хүүгийн түвшин өндөржих хүлээлт, эрчим хүчний зардлын дарамт, удаан өсөлт, төсвийн тэлэлт нөлөөлж байна гэж үзжээ. Эдгээр нь дангаараа шийдэгдэх хялбар шалтгаан биш учраас, зах зээл дээрх хүүгийн үнэлгээ “өндөр хугацаанд” үргэлжилж болзошгүй гэсэн болгоомжлол дагуулж байна. Ийм нөхцөлд томоохон эдийн засгууд тогтвортой өндөр алдагдал, өсөх хүүгийн зардлын сорилттой тулж байгааг IIF тэмдэглэсэн байна.

Анхаарал татах нэг зүйл нь, IIF-ийн үнэлгээнд “тогтвортой өндөр төсвийн алдагдал, өсөх хүүгийн зардал” нь урьд өмнө өрийн хүндрэлтэй хөгжиж буй орнуудад түгээмэл тулгардаг сорилттой адил болж эхэлж буйг онцолсон явдал. Тус байгууллага сонгууль, богино хугацааны аргацаасан шийдэл давамгайлах тусам урт хугацааны эмзэг байдал гүнзгийрдэг “харгис мөчлөг” үүсдэг гэж анхааруулжээ. Өөрөөр хэлбэл, богино настай улс төрийн тооцоолол давамгайлах үед бүтэц, сахилга бат хоёр хойшилж, зах зээл үүнийг өгөөжөөр дамжуулан үнэлж, зардал улам нэмэгддэг логик ажиллана гэсэн санаа юм.

Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллага (OECD) ч төсвийн тал дээр илүү бодитой шинэчлэл шаардлагатайг санууллаа. Тус байгууллагаас төрийн зардлыг “хязгаарлаж, дахин хуваарилах”, төрийн үр ашгийг сайжруулах, орлогын суурийг бэхжүүлэх хэрэгтэй гэж үзсэн байна. Өгөөж өндөр хэвээр үлдвэл засгийн газрууд зардлаа танах, орлогоо нэмэх шинэчлэл рүү шахагдах эрсдэл нэмэгдэнэ гэсэн дохио эндээс тод харагдана. Ингэхдээ зардлын хязгаарлалт нь дан ганц таналт биш, үр ашиггүй хэсгийг дахин чиглүүлэх тухай асуудал гэдгийг OECD онцолжээ.

Олон улсын валютын сангийн тэргүүн Кристалина Георгиева BBC-д ярилцлага өгөхдөө “өрийн түвшин тэнгэр өөд бус, шат өгсөх мэт нэмэгдэж байна” гэж хэлсэн нь энэ эрсдэлийг илүү ойлгомжтой зураглаж байна. Тэрээр мөн өрийг бууруулах, төсвийн сахилга батыг нэн тэргүүнд тавих, төв банкууд үнийн тогтвортой байдлын мандатаа хэрэгжүүлэх ёстой гэж мэдэгджээ. Зах зээлүүд хүүгийн түвшингээр дамжуулан бодлогын алдааг хурдан “үнэлж” эхэлсэн үед, өрийн хүүгийн төлбөр өсөх явдал нэг улс орны асуудал биш болж, системийн эрсдэл рүү шилжих эрсдэл нэмэгдэж байна. Ойрын хугацаанд өгөөж өндөр хэвээр тогтвортой үлдвэл улс орнуудын төсөв, бодлогын шийдвэр улам шахагдаж, эдийн засгийн маргааны төвд “өрийн өртөг” өөрөө гарч ирэх төлөвтэй байна.