Төгрөг сумын нутагт эртний хотын туурь болон олон төрлийн соёлын өв хадгалагдаж байна

Зостын тээгт хөх саарал тоосго, дээврийн тоосго, ваар савны хагархай зэрэг олдвор элбэг байдаг нь тухайн газарт барилгын үлдэц хадгалагдан үлдсэнийг харуулж байна. Энд 3–4 барилгын туурь бий бөгөөд эдгээр нь дундад зууны хотын туурийн бүрэлдэхүүнд хамаарах дурсгалуудын нэг хэсэг юм. Туурийн орчимд илэрдэг барилгын материал, ахуйн хэрэглээний эдлэлийн үлдэц нь тухайн газрын түүх, археологийн ач холбогдлыг тодотгож байна. Зостын тээгт хадгалагдаж буй өвийг судалгаа, хамгаалалтын хүрээнд авч үзэх шаардлагатай байна.

Төгрөг сумын нутагт эртний нүүдэлчдийн хиргисүүр, дөрвөлжин булшнаас гадна хадны зураг, бичээс, хөшөө дурсгал, тахил тайлгын байгууламж зэрэг олон төрлийн үл хөдлөх соёлын өв байна. Мөн барилгын архитектурын дурсгал, булш оршуулгын байгууламж, палеонтологийн дурсгал тус тус бүртгэгдсэн байна. Ийнхүү нэг сумын нутагт өвийн төрөл зүйлээрээ ялгаатай дурсгалууд зэрэгцэн хадгалагдаж байгаа нь тухайн нутгийн түүхэн орчныг олон талаас нь харах боломж бүрдүүлдэг. Эдгээр дурсгалын зарим нь эртний нүүдэлчдийн ахуй, зан үйлтэй холбоотой бол зарим нь суурин барилгын ул мөрийг илтгэнэ.

Тус сумын 25 газарт аймаг, сумын хамгаалалтад буй 260 дурсгалт өв бүртгэгдсэн байна. Бүртгэлд орсон дурсгалууд нь зөвхөн нэг төрлийн булш, хиргисүүрээр хязгаарлагдахгүй бөгөөд хадны зураг бичээс, хөшөө дурсгал, тахил тайлгын байгууламж, архитектурын үлдэц зэрэг олон хэлбэрийг хамарч байна. Соёлын өвийг газар зүйн байршлаар нь бүртгэж, хамгаалалтад оруулсан нь дурсгалуудын хадгалалт, судалгааг цаашид тогтвортой үргэлжлүүлэх суурь болж байна. Үүний зэрэгцээ бүртгэлд орсон өв бүрийн онцлог, орчны нөхцөл, хамгаалалтын хэрэгцээг ялган авч үзэх шаардлагатай.

Сумын баруун хэсгийн орон нутгийн хамгаалалтад буй дурсгалт газарт 60 гаруй булш, хиргисүүр, хадны зураг бичээс, агуй багтдаг. Нэг дор ийм олон төрлийн дурсгал бүрдсэн нь тухайн хэсгийн соёлын өвийн нягтаршил, түүхэн ач холбогдлыг харуулж байна. Булш, хиргисүүр нь оршуулгын зан үйл, эртний нүүдэлчдийн үлдээсэн дурсгалын хэлбэрийг төлөөлж байгаа бол хадны зураг, бичээс нь тухайн үеийн дүрслэл, тэмдэглэлийн ул мөрийг хадгалжээ. Агуй зэрэг байгалийн тогтоцтой холбоотой дурсгалууд ч энэ өвийн бүрэлдэхүүнд багтаж байна.

Төгрөг сумын нутаг дахь өвийн төрөл зүйл нь археологи, архитектур, палеонтологи болон хадны зураг бичээсийн судалгааг уялдуулан хийх боломжийг харуулж байна. Ялангуяа Зостын тээгийн барилгын туурь, барилгын материалын олдвор нь эртний хотын үлдэцийг тодруулахад анхаарах хэсэг юм. Харин сумын баруун хэсгийн булш, хиргисүүр, агуй, хадны зураг бүхий дурсгалууд нь нүүдэлчдийн түүх, зан үйл, ахуйн талаарх судалгааны эх хэрэглэгдэхүүн болж байна. Эдгээрийг тус тусад нь бус, нэг нутгийн түүхэн орчны бүрэлдэхүүн гэж авч үзэх нь ач холбогдолтой.

Өвөрхангай аймгийн Ардын депутатуудын хурлын гүйцэтгэх захиргаа болон Сумын Иргэдийн төлөөлөгчдийн хуралтай холбоотой орон нутгийн хамгаалалтын хүрээнд бүртгэгдсэн дурсгалуудын хадгалалт, судалгааг тогтвортой үргэлжлүүлэх хэрэгцээ байна. Бүртгэл, хамгаалалт нь дурсгалын талаарх мэдээллийг нэгтгэхээс гадна тэдгээрийн орчныг анхаарах үндэс болдог. Төгрөг сумын эртний хотын туурь, нүүдэлчдийн хиргисүүр, дөрвөлжин булш болон бусад үл хөдлөх өвийг цогцоор нь хамгаалах нь нутгийн түүх, археологийн үнэ цэнийг хадгалахад чухал байна.