Улсын Их Хурлын 30 гишүүн Төсвийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийг өргөн мэдүүллээ

Улсын Их Хурлын 30 гишүүн Төсвийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийг 2026.09.29-нд УИХ-ын дэд дарга Ж.Бат-Эрдэнэд өргөн мэдүүллээ. Төсвийн ил тод байдал, сахилга батыг сайжруулах зорилготой энэхүү санаачилгад С.Цэнгүүн, Ч.Анар, Г.Лувсанжамц, Б.Мөнхсоёл, Г.Хосбаяр нарын нэр дурдагдсан байна. Төслийн хүрээнд улсын төсөвт хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээг хэрхэн сонгон тусгах зарчимд өөрчлөлт оруулахаар тусгажээ.

Төсвийн хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээг улсын төсөвт тусгахдаа нэгдсэн шалгуур үзүүлэлт, жинлэсэн онооны аргачлалд тулгуурлах үндсэн зарчмыг тусгасан байна. Мөн урьдчилан үнэлээгүй, эрэмбэлээгүй төсөл, арга хэмжээг улсын төсөвт тусгахыг хязгаарлах зохицуулалт оруулжээ. Ингэснээр төсвийн шийдвэрийг нотолгоонд суурилуулж, сонголтын үндэслэл, эрэмбийн логик нь илүү тодорхой болох хүлээлттэй гэж танилцуулгад дурдсан байна.

Нөгөө талд, урсгал зардлын мэдээллийн ил тод байдлыг нэмэгдүүлэх шаардлагыг төсөлд тусгасан нь анхаарал татаж байна. Тодруулбал, төсвийн урсгал зардлын мэдээллийг төсвийн захирагч бүрээр нь задлан, нэр төрөл, зориулалт, нэгж өртөг, тоо хэмжээ, өмнөх оны гүйцэтгэлтэй харьцуулан дэлгэрэнгүй тайлагнах шаардлага нэмэв. Зардлын бүтэц, өөрчлөлт, өсөлтийн шалтгааныг уншигдахуйц байдлаар нэг мөр болгох нь олон нийтийн хяналтад хэрэгтэй гэж санаачлагчид үзжээ.

Иргэдийн хүртээмжийн асуудлыг тусгасан заалтууд ч багтсан байна. Иргэдэд ойлгомжтой “иргэдийн төсөв” хэлбэрийн хялбаршуулсан, харьцуулалт бүхий танилцуулгыг хуульчлан тогтоох санал оруулжээ. Үүнтэй зэрэгцэн олон нийтийн хэлэлцүүлгийн үр дүнг тайлагнах хэлбэрийг бий болгох нь зүйтэй гэж санаачлагчид үзсэн байна. Ингэж мэдээллийг илүү ойлгомжтой болговол зөвхөн нийтлэхээс цаашлаад хэлэлцүүлэг хэрхэн туссан, ямар байр суурь юунд нөлөөлсөн нь мэдэгдэх боломж нэмэгдэнэ гэж үзэж байна.

Төслийн танилцуулгад өнөөгийн нөхцөл байдлын тухайд хэрэгжилт хангалтгүй, төлөвлөлтийн сахилга сул, урсгал зардал өсөх хандлагатайг онцлон дурджээ. Өөрөөр хэлбэл, асуудлыг зөвхөн тайлагналын түвшинд бус, төлөвлөлтөөс эхлээд эрэмбэлэлт, шийдвэр гаргалт хүртэлх бүх мөчлөгт сахилга тогтоох шаардлага байна гэж үзсэн агуулга харагдаж байна. Энэхүү логик нь төсөв “яаж батлагдсан”-аас гадна “яагаад ингэж батлагдсан” гэдэг асуултад баримтаар хариулах зорилготой.

Хэрэв төсөл батлагдвал улсын төсвийн шийдвэрийг нотолгоонд суурилуулах, мөн олон нийтийн хяналт бодитоор нэмэгдэх хүлээлттэй байна. УИХ болон УИХ-ын Нээлттэй парламентын газар энэ чиглэлд ямар байр суурь илэрхийлэх, цаашдын хэлэлцүүлгээр дээрх шаардлагууд хэрхэн нарийсах нь дараагийн анхаарал татах асуудал болно. Одоогоор санаачлагчдын зүгээс төсвийн ил тод байдал, сахилга батыг сайжруулах хүрээнд дээрх зохицуулалтыг цогцоор нь оруулсан төслийг өргөн мэдүүлээд байна.