Увс нуурын ай савын нэн ховор хүдрийг хамгаалах шаардлагатай байна

Хүдэр нь эвэргүй боловч дээд эрүүнээсээ гадагш ургасан хоёр соёотой, хүрэн бор зүстэй, бугын овгийн амьтан юм. Ихэвчлэн өтгөн ой, уулын сүүдэрлэг хэсэг, хад асгатай газарт амьдардаг бөгөөд ийм орчин нь түүний амьдралын үндсэн нөхцөл болдог. Хүдэрт ихэр төл гаргах нь түгээмэл байдаг ч энэ онцлог нь тоо толгой буурсан нөхцөлд хамгаалалтын хэрэгцээг багасгахгүй. Харин Увс нуурын ай савд нэн ховор хүдэр цөөрсөөр байгаа нь амьдрах орчин болон хууль бус агнуурын асуудлыг зэрэг авч үзэх шаардлагатайг харуулж байна.

Монгол Улсад 1980-аад онд 40 мянга орчим хүдэр байсан бол одоо 400 хүрэхгүй болжээ. Энэ өөрчлөлт нь богино хугацаанд бий болсон үзэгдэл биш бөгөөд хүдрийн тоо толгой олон жилийн турш буурч ирснийг харуулж байна. Үүний зэрэгцээ тархацынх нь 13 хувь улсын тусгай хамгаалалтад байгаа нь нийт амьдрах орчны хамгаалал хангалттай түвшинд хүрээгүйг илтгэж байна. Увс нуурын ай савын хувьд энэ тоо, тархацын байдал нь нэн ховор амьтныг хамгаалах ажлыг илүү яаралтай, тодорхой чиглэлтэй болгох шаардлагатай болгож байна.

Хүдрийн заарыг үнэртэн үйлдвэрлэхэд ашигладаг тул түүнийг агнаж ирсэн нь тоо толгой цөөрөхөд нөлөөлжээ. Ийм хэрэглээ нь хүдрийн биологийн онцлогоос үл хамааран агнуурын дарамтыг нэмэгдүүлэх шалтгаан болсон байна. Хууль бус агнуур тасрахгүй бол өтгөн ой, уулын сүүдэрлэг хэсэг, хад асгатай газарт үлдсэн амьдрах орчин хамгаалагдсан ч үр дүн нь хязгаарлагдана. Тиймээс хамгаалалтын асуудлыг зөвхөн амьтны амьдрах орчныг хадгалах хүрээнд бус, хууль бус агнуурыг таслан зогсоохтой хамтатган авч үзэх шаардлагатай.

Увс нуурын ай сав дахь ой, уулын сүүдэрлэг орчин хүдрийн хувьд онцгой ач холбогдолтой байна. Эдгээр газрыг хадгалах нь хүдэрт амьдрах, үржих боломжийг үлдээх үндсэн нөхцөл бөгөөд амьдрах орчин доройтвол тоо толгой сэргэх боломж мөн хумигдана. Харин хууль бус агнуурыг таслан зогсоож, ой, уулын сүүдэрлэг амьдрах орчныг хамгаалж чадвал хүдрийн тоо толгой сэргэх боломжтой. Иймээс хамгаалалтын арга хэмжээ нь үлдсэн хүдрийг хамгаалахаас гадна түүний амьдрах нөхцөлийг бүхэлд нь хадгалахад чиглэх учиртай.

Энэ асуудалд Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам, Монгол дахь Дэ Нейче Консерванси төлөөлөгчийн газар, Монголын Байгалийн Өв Сан зэрэг байгууллагуудын анхаарал чухал байна. Хүдрийн тоо 40 мянга орчмоос 400 хүрэхгүй болж буурсан нөхцөлд хамгаалалтын бодит үр дүнг амьдрах орчин, хууль бус агнуур, улсын тусгай хамгаалалтын хүрээтэй уялдуулан авч үзэх шаардлагатай. Тархацын 13 хувь нь улсын тусгай хамгаалалтад байгаа ч үлдсэн орчинд хамгааллын ач холбогдлыг тодорхой болгох хэрэгтэй. Увс нуурын ай савын хүдэр цөөрсөөр буйг зогсоохын тулд энэ ажил хойшлогдох боломжгүй байна.