Хар тэнгисийн бүслэлт, довтолгоонууд хурцдаж өвөл дэлхийн хүнсний нийлүүлэлтэд 'төгс шуурга' ойртлоо

Хар тэнгисийн тээвэр саарч, Украины болон Оросын агуулахуудад Европ, Ойрх Дорнод, Ази, Африк руу очдог байсан сая сая тонн бүтээгдэхүүн гацсанаар өвлийн хүнсний эрсдэл хурцдаж байна. Зун, намартаа Хар тэнгисийн бай руу Оросын дрон, пуужингийн цохилт олширсноор арилжааны хөлөг онгоцыг даатгах боломжгүй болсон гэж мэдээлэв. Киевийн хариу цохилтуудын дараа Оросын экспорт ч гацаж, дэлхийн нийлүүлэлтийн шахалт нэмэгдэж байгаа нь зах зээл дээрх тодорхойгүй байдлыг улам зузаатгаж байна.

Украинаас гарах урсгалын бууралт тоон дээр ил тод харагдана. Ukraine-ийн экспорт VIII сард 981,000 тонн болж, жилийн өмнөхөөс ойролцоогоор 58% буурсан байна. Үүний зэрэгцээ Украины ургацын улирал улаанбуудай, арвайгаас эрдэнэ шиш, шар буурцаг, наранцэцэг рүү шилжиж байгаа нь агуулахын бүтэц, борлуулалтын стратегид шинэ дарамт үүсгэжээ. ОХУ 2022 оны эхээр бүрэн хэмжээний довтолгоо эхлүүлснээс хойш Украин дахь хөдөө аж ахуй газар булаалт, мина, ажиллах хүчний хомсдолд нэрвэгдсэн нь нийлүүлэлтийн хэвийн горимыг сэргээхэд саад болж байна.

Гэсэн ч зовлон нь зөвхөн фронтын шугамаар хэмжигдэхгүй. Олон улсын байгууллагууд экспортын коридорыг хадгалах гэж оролдсон ч Хар тэнгисийн санаачилга нуран унаж, Европын Холбооны 'Solidarity Lanes' улс төрийн маргаантай хэвээр байгаа нь гарцуудыг тогтворжуулах боломжийг хумив. Дэлхийн хүнсний аюулгүй байдлын эрсдэлээс шалтгаалан Турк хэлэлцээр зуучлах оролдлогоо идэвхжүүлж буй ч нөхцөл байдал дээрдэх дохио сул байна. X сар хүртэл хүний амь үрэгдсэн дайралтууд үргэлжилж, гал зогсоох магадлал бага хэвээр байгааг онцолсон нь логистикийн урт хугацааны тасалдлыг сануулж байна.

Дотоод талд мөнгөн урсгалын гацалт тариаланчдын шийдвэрт шууд тусаж эхэлжээ. Дотоодын үнэ унаснаар тариаланчдад ойрын саруудад 2027 оны ургацын төлөө тариалах сонирхол буурсан гэж мэдээлэв. Украины Хөдөө аж ахуйн зөвлөлийн төлөөлөгч Андрии Дыкун “Тариаланчдад маш хэцүү, бид татвар төлж, газрын түрээс төлөх ёстой ч юу ч зарж чадахгүй байгаа” гэж хэлсэн. Тэрээр “Бид рапс, наранцэцгийн үр л зарж чадна, гэхдээ хэмжээ нь хангалтгүй, ашиг огт алга” гэж нэмжээ.

Санхүүжилтийн талд тодорхой түшиц байгаа ч тээвэр, зах зээлийн гацалт түүнийг үр дүнгүй болгох эрсдэлтэй. CNBC-д өгсөн мэдээллээр Украинд хамгийн том зээлдэгч PrivatBank VI-VIII сард агробизнесүүдэд 1.53 тэрбум гривня буюу 34.2 сая ам.долларын эргэлтийн хөрөнгийн санхүүжилт олгосон бөгөөд энэ нь өнгөрсөн оны мөн үеийн 718 сая гривняас хоёр дахин давсан дүн гэж банк мэдэгдсэн. PrivatBank-ийн хөдөө аж ахуйн зээлийн багцын 70%-ийг жижиг, дунд үйлдвэрлэгчид эзэлдэг гэжээ. Гэвч Евхен Заиграев “Санхүүжилт бараа материал болсон үр тарианд түгжигдэж, аж ахуйн нэгжүүдийн өдөр тутмын зардал үргэлжилсээр байна” хэмээн анхааруулсан байна.

Үйлдвэрлэл нэмэгдэх хүлээлт өөрөө дарамтыг багасгахгүй байж магадгүй. Үр тариа, тосны ургамлын үйлдвэрлэл 80 сая тонноос 85 сая тонн болж өсөх төлөвтэй ч өмнөх улирлын шилжилтийн нөөц агуулах, логистикийн дарамтыг нэмэгдүүлж байгааг Заиграев тэмдэглэв. Expana-ийн Бенуа Файо “Асар их нөөц нь дэлхийн зах зээлд буурах дарамт үүсгэнэ” гэсэн бол тариаланч Олександр Чумак өөрийн үр тарианы ойролцоогоор 80%-ийг ашигтайгаар борлуулах боломжгүй, мөнгөн урсгал тасарсан гэж ярьжээ. “Энд хэзээ ч пуужин эсвэл дрон чамайг, ойр дотнынхнийг чинь онож болзошгүй нөхцөлд ажиллаж амьдарч байна” гэсэн түүний үг, мөн Дыкуны “Хар тэнгисийн боомтгүйгээр бидэнд энэ ажиллахгүй” гэх байр суурь нь нийлүүлэлтийн асуудал зөвхөн зах зээлийн хэлбэлзэл бус, өдөр тутмын амьжиргаа, аюулгүй байдлын сорилт болсоор байгааг илтгэж байна.