Хүн ам насжиж, төрөлт буурах төлөв бодлогын шинэ сорилт болж байна

Үндэсний статистикийн хороо 2026-2055 оны хүн амын хэтийн тооцооллыг шинэчлэн танилцуулж, төрөлт буурч, хүн ам насжих төлөвийг бодлогын анхаарлын төвд авчирлаа. Тооцооллоор 2025 онд 0-4 насны хүн амын бодит тоо өмнөх таамгаас 68.4 мянгаар буюу 17.7 хувиар бага гарсан байна. Энэ зөрүү нь төрөлтийн төлөв өмнөх тооцооллоос сул байгааг харуулж, цаашдын хүн амын бүтэц, насны бүлгүүдийн харьцаанд нөлөөлөхөөр байна. Харин 2055 онд Монгол Улсын харьяат хүн ам 4.4 сая, оршин суугаа хүн ам 4.1 саяд хүрэхээр тооцжээ.

Төрөлтийн коэффициент одоогийн 2.45-аас 2030 онд 2.28, 2050 онд 1.8 болж буурахаар байгааг Д.Оюунбилэг танилцуулсан байна. Төрөлт ийнхүү буурах төлөв нь хүүхдийн тоо цаашид хэрхэн өөрчлөгдөх, хөдөлмөрийн насны хүн амын бүрэлдэхүүнд ямар дарамт үүсэхийг тооцох шаардлагыг нэмэгдүүлж байна. Үүний зэрэгцээ дундаж наслалт өсөх чиг хандлага үргэлжлэхээр байгаа бөгөөд 2030 онд эрэгтэйчүүдийн дундаж наслалт 74.5, эмэгтэйчүүдийнх 82.9 жил байхаар тооцсон байна. Тиймээс хүн амын өсөлтийг зөвхөн нийт тоогоор бус, насны бүтэц болон амьдралын мөчлөгийн өөрчлөлттэй хамтатган авч үзэх шаардлагатай болж байна.

Хүн амын насны бүтцийн өөрчлөлт ачааллын харьцаанд тодорхой тусна. Ахмад настны ачаалал 2025 оны 9.5-аас 2055 онд 25 болж өсөх бол хүүхдийн ачаалал 49.8-аас 35 болж буурна. Өөрөөр хэлбэл, хүүхдийн ачаалал буурахтай зэрэгцэн ахмад настанд ногдох ачаалал нэмэгдэх төлөвтэй байна. Энэ өөрчлөлт нь хөдөлмөрийн зах зээл, нийгмийн хамгаалалд шинэ дарамт үүсгэхээр байгааг шинэчилсэн тооцоолол харуулж байна.

Насжилтын нөлөө орон зайн төвлөрөлтэй давхцах эрсдэл мөн тооцоонд тусжээ. Бодлогын арга хэмжээ авахгүй бол 2055 онд Улаанбаатар хотын хүн ам 2.1 саяас давах тооцоо гарсан байна. Нийслэлийн хүн амын ийм өсөлт нь хүн амын нийт хэмжээ нэмэгдэхээс гадна оршин суугаа хүн амын төвлөрөл, насны бүтцийн өөрчлөлтийг нэг дор авч үзэх асуудлыг бий болгож байна. Иймд хүн амын хэтийн тооцоолол нь зөвхөн улсын хэмжээнд хийх тооцоо бус, хотын хүн амын цаашдын төлөвийг үнэлэх суурь болж байна.

Шинэчилсэн тооцоололд төрөх хүүхдийн тоо буурах, ахмад настны эзлэх ачаалал нэмэгдэх хоёр чиг хандлага зэрэгцэн харагдаж байна. Энэ нь хөдөлмөрийн зах зээлд оролцох хүн амын ирээдүйн бүтэц, нийгмийн хамгааллын хэрэгцээг урьдчилан тооцох бодлогын шинэ сорилт болж байна. 2055 он хүртэлх төлөвт Улаанбаатарын хүн амын өсөлт, хүүхдийн ачааллын бууралт, ахмад настны ачааллын нэмэгдлийг хамтад нь авч үзэх шаардлагатай. Үндэсний статистикийн хорооны танилцуулсан тооцоолол цаашдын бодлогын арга хэмжээг хүн амын тооноос гадна насжилт, төрөлт, байршлын өөрчлөлтөд нийцүүлэх хэрэгтэйг харуулж байна.