Хятад улс дэлхийн хөгжлийг дорвитой санхүүжүүлж байгаа ч эрх мэдлийн сандал нь жижигдэж байна

Дэлхийн эдийн засгийн гол хөдөлгөгч хүчний нэг Хятад улс сүүлийн жилүүдэд олон улсын хөгжлийн санхүүжилтэд оруулж буй хувь нэмрээ эрс нэмэгдүүлсэн талаар “Global Development Center” судалгааны төвийн шинэ тайланд дурджээ.

Тухайлбал, Бээжин 2025 онд олон улсын уур амьсгалын санхүүжилтийн дэмжлэгээ 5.25 тэрбум ам.долларт хүргэсэн бол сүүлийн таван жилийн хугацаанд хөгжлийн банкнуудын хүүгүй болон хөнгөлөлттэй зээлийн хөтөлбөрийн санхүүжилтийг 92 хувиар өсгөсөн байна. Тус тайланд ирэх долоо хоногт Бангкок хотноо болох Олон улсын валютын сан болон Дэлхийн банкны жил тутмын уулзалтын өмнө энэхүү мэдээллийг олон нийтэд ил болгожээ.

Стратегийн сонголт ба барууны орнуудын байр суурь Шинжээчдийн дүгнэж буйгаар Хятад улс санхүүжилтийн шийдвэрээ маш сонгомол байдлаар гаргаж байна. Тухайлбал, бага орлоготой орнуудад вакцин түгээх төсөл хэрэгжүүлдэг “Gavi” сангийн дэмжлэгийг 32 хувиар танасан бол НҮБ-ын сайн дурын санхүүжилтэд оролцох оролцоо бага хэвээр буй. Мөн АНУ болон өрнөдийн орнууд хөгжлийн тусламжийн төсвөө танаж байгаа энэ үед Хятад улс сул орон зайг бүрэн нөхөж чадахгүй байгаа аж.

Дэлхийн банк болон ОУВС-гийн зүгээс Хятад улсыг эдийн засгийн "хэмжээндээ тохирсон илүү том үүрэг" гүйцэтгэх хүсэлтийг удаа дараа тавьж ирсэн. Тухайлбал, Дэлхийн банкны ядуурлыг бууруулах сан болох Олон улсын хөгжлийн ассоциацид 1.5 тэрбум ам.долларын хандив өргөснөөр Хятад улс тус сангийн тав дахь том хандивлагч болжээ. Гэсэн хэдий ч тус банкны санал өгөх эрхийн хувь хэмжээ нь эдийн засгийн тооцооллоос бага хэвээр байгаа бөгөөд АНУ 16 орчим хувийн хувьцаа эзэмшиж буйн эрхийн хүрээнд аливаа улсад эдийн засгийн хориг тавих эрхээ хадгалсаар байна.

АНУ болон барууны орнууд ОУВС болон Дэлхийн банкны хувьцаа эзэмшлийн бүтцэд өөрчлөлт оруулж, Хятадад илүү олон санал өгөх эрх олгох асуудлыг түр хугацаанд түтгэлзүүлсэн. Энэхүү шийдвэрийг гаргахдаа улс орнуудын байр суурь нэгдэхгүй байгаагийн зэрэгцээ болон Хятадын санхүүжилтийн ил тод байдал хангалтгүй байгааг үндэслэл болгожээ.

Хятад улс зээлдэгчээс хандивлагч болж байна Дэлхийн банкны хамгийн том зээлдэгч байсан Хятад улс өдгөө хөгжлийн банкнуудаас авах зээлээ эрс багасгажээ. Тодруулбал, тус улсын нийт зээлийн хэмжээ 2021 онд 8 тэрбум ам.доллар байсан бол 2024 онд 4.7 тэрбум ам.доллар болж буурсан байна. Мөн 2017 онд хамгийн их зээл авдаг улс байсан бол өдгөө 18 дугаар байрт эрэмбэлэгдэж байгаа бөгөөд Дэлхийн банк 2031 оноос хойш Хятад улсад олгох бүх зээлээ зогсоохоо албан ёсоор мэдэгдээд байгаа юм.