Өөрийгөө хэрхэн олох вэ: Үнэ цэнээ хөндлөнгийн хэмжүүрээр бүү үнэл

Хүн үнэ цэнээ мэдрэхийн тулд гаднын ямар нэгэн шалгууртай өөрийгөө байнга харьцуулах зуршлаас татгалзах нь илүү тогтвортой гарц болохыг сэтгэл судлалын судалгаанууд баталсаар байна. Бусдын үнэлгээ, нийгэмд хүлээн зөвшөөрөгдөх эсвэл амжилтын хэмжүүрээр өөрийгөө тодорхойлох тусам хүн харьцуулалтад илүү өртөмтгий болж, өөрийгөө үнэлэх мэдрэмж нь гаднын нөхцөлөөс хамаарах эрсдэлтэйг судлаачид анхааруулжээ.

Мэрилэндийн их сургуулийн судлаач Мариса Ж. Франкогийн тайлбарласнаар өөрийгөө үнэлэх тогтвортой суурийг бий болгохын тулд “эхлээд өөртөө харьяалагдах” буюу бусдын үнэлгээнээс өмнө өөрийн үнэт зүйл, хэрэгцээг таних нь чухал юм.

Олон судалгааны үр дүнг нэгтгэсэн мета-шинжилгээнүүд ч өөрийн жинхэнэ төрхтэй нийцүүлэн амьдрах нь сайн сайхан байдалтай холбоотойг харуулжээ. Бусдад таалагдах эсвэл нийгмийн орчинд “зөв” харагдахын тулд дүр эсгэхээ багасгах нь харилцааны чанар сайжрах, түгшүүр буурахтай холбоотой байж болохыг судлаачид тэмдэглэсэн байна.

Нийгмийн айдас дунд байдаг хүмүүсийн дунд хийсэн нэгэн судалгаагаар өөрийгөө хамгаалахын тулд хэрэглэдэг “аюулгүйн зан үйл”-ээ багасгасан оролцогчдыг бусад хүн илүү сонирхолтой хүлээн авч, тэдэнтэй нөхөрлөх сонирхол нэмэгдсэн үр дүн гарчээ. Ийм зан үйлд яриагаа хэт хянах, өөрийн бодлыг нуух, бусдад таалагдахын тулд зориуд дүр бүтээх зэрэг үйлдэл багтдаг.

Судалгааны үр дүнгээс харахад өөрийгөө хамгаалах зорилготой ийм дадал зарим тохиолдолд эсрэг нөлөө үзүүлж, бусадтай ойр дотно харилцаа тогтооход саад болж болзошгүй. Тиймээс харилцааны зорилгыг бусдад заавал таалагдах бус, өөрийнхөөрөө байж, үүнээс гарах боломжит үр дүнг хүлээн зөвшөөрөхөд чиглүүлэхийг судлаачид санал болгож байна.

Гэхдээ жинхэнэ төрхөө илэрхийлэх нь бүх нөхцөлд эерэг хариу авчирна гэсэн баталгаа байхгүй. Татгалзах эрсдэл ч хэвээр үлдэнэ. Харин бусдыг өөрөөсөө холдуулах мэдрэмжээ хүчээр дарах тусам тухайн бодол улам хүчтэй эргэн төрдөг үзэгдлийг сэтгэл судлалд “Ироник процессын онол” гэж тайлбарладаг.

Тиймээс зорилго нь татгалзуулах боломжийг бүрэн арилгах бус, айдсаа таньж, тухайн мэдрэмжээр бүх шийдвэрээ удирдуулахгүй байх чадварыг хөгжүүлэхэд оршиж байна.

Судлаачид өөрийн бодол, мэдрэмжээс тодорхой хэмжээнд "зай авч" ажиглах, нөхцөл байдлыг өөр хүний өнцгөөс төсөөлөх, бодлоо тэмдэглэн бичих зэрэг аргыг санал болгожээ. Ийм дадал нь туршлагаа утга учиртайгаар боловсруулах, өөрийгөө илүү бодитоор үнэлэхэд тусалж болох юм.

Франкогийн өөрийгөө үнэлэх мэдрэмж болон аюулгүй холбоо харилцааны талаар хөндсөн “Worth: The New Science of Self-Esteem and Secure Attachment” ном есдүгээр сарын 15-нд худалдаанд гарна. Номын гол санааны нэг нь өөрийн үнэ цэнийг гаднын үнэлгээ, бусдын хүлээлтээс салгаж, илүү дотоод тогтвортой байр суурь бий болгох тухай юм.