Санхүүгийн зах зээлийн ээдрээтэй үед хиймэл оюуны асар их хөрөнгө оруулалт шинэ хямрал өдөөж болзошгүй

Дэлхийн санхүүгийн зах зээлийн өсөлтийг сүүлийн жилүүдэд өдөөж ирсэн хиймэл оюуны салбарын хөрөнгө оруулалтын өгөөжид зах зээлийн эргэлзээ нэмэгдэж, технологийн компаниудын хувьцааны ханш огцом буурч эхлээд байна. Дайн, худалдааны маргаан, улс орнуудын өрийн өсөлтөөс үүдэлтэй санхүүгийн эрсдэл аль хэдийн нэмэгдсэн энэ үед хиймэл оюуны салбарын өсөлт саарах нь дэлхийн эдийн засагт шинэ цочрол үүсгэж болзошгүйг шинжээчид анхааруулж буй. АНУ-ын технологийн Nasdaq 100 индексийн бүрэлдэхүүн дэх компаниудын зах зээлийн үнэлгээ аравдугаар сард 2 гаруй их наяд ам.доллароор буурчээ. Технологийн томоохон компаниудын сүүлийн улирлын санхүүгийн тайлангуудаас харахад хиймэл оюуны дата төв, тооцооллын дэд бүтэц болон бусад төслүүдэд зарцуулж буй хөрөнгө оруулалт “хэзээ ашиг авчрах вэ” гэсэн асуулт хөрөнгө оруулагчдын дунд хөндөгдөөд байгаа юм. Улмаар хөрөнгө оруулагчид эрсдэлтэй хувьцаанаас хөрөнгөө татаж, АНУ-ын Засгийн газрын бонд руу шилжүүлснээр 10 жилийн хугацаатай бондын өгөөж аравдугаар сарын 22-ны арилжаагаар 20 орчим суурь нэгжээр буурсан нь 2023 оны эхэн үеэс хойш нэг өдрийн хугацаанд бүртгэгдсэн хамгийн огцом уналт болжээ. Гэсэн хэдий ч тус бондын өгөөж 5 орчим хувьд хэвээр хадгалагдаж байгаа нь дэлхийн хэмжээнд зээл, санхүүжилтийн өртөг өндөр байгааг илтгэж байгаа юм.

Хиймэл оюуны хөрөнгө оруулалтаас хамаарах хамаарал нэмэгджээ АНУ-ын технологийн томоохон зургаан компани хиймэл оюуны дэд бүтцэд 2026 онд 900 тэрбумын хөрөнгө оруулах бол 2027 онд 1.2 их наяд ам.доллар зарцуулах төлөвтэй байгааг Данске банк тооцоолжээ. Түүнчлэн ирэх жилийн төсөөлсөн хөрөнгө оруулалтын хэмжээ Европын бүх компанийн нийлбэр хөрөнгө оруулалттай дүйхээр байгаа юм. Үүний зэрэгцээ АНУ-ын голлох S&P 500 индексийн 40 гаруй хувийг технологи болон хиймэл оюунтай холбоотой компаниуд бүрдүүлж буй ба сүүлийн таван жилийн хугацаанд тус индекс 70 орчим хувиар өсөхөд технологийн салбар голлох үүрэг гүйцэтгэсэн. Гэвч зах зээлийн эргэлзээ нэмэгдсэнээр S&P 500 индекс аравдугаар сарын эхэн үеийн дээд түвшнээсээ 3 орчим хувиар унасан бол, зээлийн хүүгийн өөрчлөлтөд илүү мэдрэмтгий жижиг компаниудыг хамардаг Russell 2000 индекс наймдугаар сарын оргилоосоо 8 орчим хувиар буурчээ. Түүнчлэн хиймэл оюуны салбарын хөрөнгө оруулалт өрийн санхүүжилтээс улам хамаарах болсон нь технологийн хувьцааг хөрөнгө оруулагчид “эрсдэлтэй хөрөнгө” хэмээн үнэлэх болсны нэг жишээ. Олон улсын валютын сан аравдугаар сарын санхүүгийн тогтвортой байдлын тайландаа хиймэл оюуны хөрөнгө оруулалтын өгөөж хүлээлтэд хүрэхгүй бол холбогдох хөрөнгийн үнэ цэн огцом буурч, бусад зах зээлд нөлөөлж болзошгүйг анхааруулсан. Түүнчлэн томоохон технологийн компаниудын гаргаж буй бондын дэлхийн шинээр гаргаж буй нийт бондод эзлэх хувь 2024 онд 1 хувьд хүрэхгүй түвшинд байсан бол энэонд 10 хувь болтлоо өсчээ. Өөрөөр хэлбэл технологийн компаниудын гаргаж буй бонд ихсэх тусам өрийн хэрэгсэлд хэт тулгуурлаж буй эрсдэл нэмэгдэн, хөрөнгө оруулагчид энэ их зээлээс ашиг хүртэх боломжгүй гэж үзэж байгаа аж.

Өндөр хүү, улсын өрийн өсөлт эрсдэлийг нэмэгдүүлж байна Мөн хиймэл оюуны салбараас гадна Франц, Япон зэрэг томоохон эдийн засгийн Засгийн газрын бондын өгөөж түүхэн дээд түвшинд хүртлээ өссөн нь санхүүгийн зах зээлийн эмзэг байдлыг харуулж байна. Тухайлбал, Францын Засгийн газрын бондын өгөөж 2012 оны евро бүсийн өрийн хямралын үеийнхтэй адил түвшинд хүрсэн бол Японыр сүүлийн 30 жилийн дээд түвшинд тогтворжжээ. Улмаар улсын өрийн санхүүжилтийн өртөг ингэж нэмэгдсэнээр төсвийн нэмэлт зардал гаргах боломж хязгаарлагдаж, эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих бодлогыг хэрэгжүүлэхэд хүндрэлтэй болж буй аж. Үүний зэрэгцээ Ираны дайнаас шалтгаалсан газрын тосны нийлүүлэлтийн доголдол инфляцыг ч хөөрөгдүүлж байна. “Reuters”-ийн мэдээлснээр газрын тосны ханш мягмар гарагийн арилжаагаар баррель тутамдаа 105 ам.долларт хүрч, он гарсаар 75 орчим хувиар өсөөд буй. Үүний улмаас эрчим хүч импортлогч Индонез, Филиппин зэрэг улсын валютын ханш огцом суларч, газрын тосны нийлүүлэлтээс шууд болон шууд бус хамааралтай эдийн засгуудын Төв банкууд бодлогын хүүгээ өсгөхөд хүрсэн байна. Олон улсын санхүүгийн хүрээлэнгийн мэдээллээр дэлхийн нийт өр өдгөө 350 их наяд ам.доллар давж, түүхэн дээд түвшинд хүрсэн нь дэлхийн эдийн засгийн хэмжээнээс бараг гурав дахин их дүн юм. Өрийн ийм өндөр түвшин нь эдийн засгийн хямралын үед Засгийн газрууд бодлогын арга хэмжээ авах боломжийг хязгаарлаж болзошгүй аж.

Дэлхийн эдийн засаг шинэ хямралд хэр бэлэн байна вэ? 2008 оны дэлхийн санхүүгийн хямралын үед АНУ-ын Холбооны хадгаламжийн даатгалын корпорацыг удирдаж байсан Шейла Бэйр өнөөгийн нөхцөл байдалд тухайн үеийнхтэй төстэй үйл явдал өрнөж байгааг онцолжээ. Түүний үзэж буйгаар санхүүгийн салбарын зарим хэсэгт зээлийн хөшүүрэг нэмэгдэж, хиймэл оюуны компаниуд өрийн санхүүжилтээс илүү хамаарах болсон нь өндөр хүүгийн орчинд эрсдэл дагуулж байна. Мөн геополитикийн стратегич, “Fordham Global Foresight” компанийн үүсгэн байгуулагч Тина Фордхамын үзэж буйгаар улс орнуудын уламжлалт холбоотны харилцаанд үүссэн зөрчил нь 2008 оны хямралын үеийнх шиг хамтарсан санхүүгийн аврах арга хэмжээ хэрэгжүүлэхэд хүндрэл учруулж болзошгүй юм. Тэрбээр олон улсын бодлогын уялдаа сул байвал санхүүгийн хямрал өмнөхөөсөө илүү ноцтой үр дагаварт хүрч болзошгүй гэдгийг нэмж анхааруулжээ. Гэхдээ дэлхийн эдийн засгийн бүх үзүүлэлт сөрөг биш байгаа юм. Тухайлбал, АНУ-ын голлох S&P 500 индексийн бүрэлдэхүүнд багтдаг, гуравдугаар улирлын тайлангаа танилцуулсан компаниудын 84 хувь нь шинжээчдийн ашгийн таамгийг давуулан биелүүлснийг Лондоны хөрөнгийн биржийн группын мэдээлэл харуулжээ. Үүний зэрэгцээ Европын эдийн засаг болон хөдөлмөрийн зах зээл ч хүлээлтээс тогтвортой байгаа нь эрсдэлийг тодорхой хэмжээнд хязгаарлаж байна. Гол асуудал нь хиймэл оюуны хөрөнгө оруулалтын өсөлт цаашид үргэлжлэх эсэх юм. Технологийн компаниуд зарцуулалтаа танавал зөвхөн хувьцааны зах зээл бус, дата төвийн бүтээн байгуулалт, тоног төхөөрөмжийн үйлдвэрлэл, зээлийн зах зээл болон эдийн засгийн өсөлтөд нөлөөлөх эрсдэлтэй аж.