Оюутолгойн ногдол ашиг: Өрхийн орлого нэмэгдэх хэдий ч худалдан авах чадвар буурах эрсдэлтэй

Оюутолгойн ногдол ашгийг иргэдэд шууд хуваарилах асуудал өрхийн орлогыг нэмэгдүүлэх боломж болон инфляцийн эрсдэлийн хоорондох бодлогын сонголтыг дахин хөндлөө.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх арваннэгдүгээр сарын 3-нд Ерөнхий сайд Н.Учрал, Сангийн сайд З.Мэндсайхан нартай уулзахдаа ирэх онд Оюутолгой төслөөс авахаар тооцсон гурван их наяд төгрөгийн ногдол ашгийг иргэдийн дансанд шилжүүлэх байр сууриа илэрхийлсэн юм.

Уг мөнгийг 3.5 сая иргэнд тэнцүү хуваарилна гэж үзвэл нэг хүнд ойролцоогоор 857 мянган төгрөг ногдоно. Энэ нь өрхийн хэрэглээ, зээлийн эргэн төлөлт, өдөр тутмын санхүүгийн хэрэгцээнд богино хугацааны дэмжлэг болох юм.

Гэвч иргэдийн орлого нэг удаа нэмэгдэх нь худалдан авах чадвар мөн хэмжээгээр өснө гэсэн үг биш. Ялангуяа бараа, бүтээгдэхүүний нийлүүлэлт хязгаарлагдмал үед зах зээлд нэмэлт эрэлт бий болсноор үнийн өсөлт эрчимжих эрсдэлтэй.

Орлого нэмэгдэх ч худалдан авах чадвар өсөх эсэх нь тодорхойгүй

Гурван их наяд төгрөгийн ногдол ашгийг шууд хуваарилах нь иргэдийн хувьд бодит мөнгөн орлого нэмэгдэх боломж гэж өнгөц харагдана. Тухайлбал, дөрвөн ам бүлтэй өрхөд нэг хүнд 857 мянган төгрөг ногдох нөхцөлөөр тооцвол нийт 3.43 сая орчим төгрөг дансанд орох боломжтой.

Энэ хэмжээний мөнгө нь өрхийн хуримтлал нэмэгдүүлэх, өр төлбөрөө барагдуулах, зайлшгүй шаардлагатай бараа, үйлчилгээ худалдан авахад дэмжлэг үзүүлж болно.

Харин олон өрх нэгэн зэрэг хэрэглээгээ нэмэгдүүлбэл зах зээл дэх бараа, үйлчилгээний эрэлт өснө. Үйлдвэрлэл, импорт, тээвэрлэлтийн хүчин чадал нэмэгдсэн эрэлтийг богино хугацаанд хангаж чадахгүй тохиолдолд үнийн өсөлтийн дарамт үүсэх эрсдэлтэй.

Өөрөөр хэлбэл, ногдол ашгаар өрхийн дансан дахь мөнгө нэмэгдсэн ч бараа, үйлчилгээний үнэ дагаад өсвөл тухайн мөнгөөр худалдан авч болох бүтээгдэхүүний хэмжээ багасна.

Иймээс ногдол ашгийн үр өгөөжийг зөвхөн иргэдэд шилжүүлэх мөнгөн дүнгээр бус, үнийн өсөлтийг тооцсон бодит худалдан авах чадвараар үнэлэх шаардлагатай юм.

Шатахуун, махны нийлүүлэлтийн доголдол инфляцийн эрсдэлийг нэмэгдүүлж байна

Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлийн гишүүн, эдийн засагч Н.Энхбаяр өнөөгийн нийлүүлэлтийн нөхцөлд иргэдэд их хэмжээний мөнгө тараах нь Монголбанкны мөнгөний бодлогын зорилтод сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэй гэж үзэж буйгаа илэрхийллээ.

Тэрбээр шатахууны хангамж тасалдаж, махны нийлүүлэлтийн тогтвортой сүлжээ бүрдээгүй үед цалин, тэтгэвэр, тэтгэмж, ногдол ашиг хэлбэрээр иргэдийн гар дээр их хэмжээний мөнгө олгох нь инфляцийн дарамтыг нэмэгдүүлнэ гэдгийг анхааруулжээ.

Мөн 2027 онд инфляц хоёр оронтой тооноос буухгүй байх магадлал өндөр гэж таамагласан байна.

Шатахууны нийлүүлэлт доголдох нь зөвхөн тээврийн зардалд бус, хүнс болон бусад бараа бүтээгдэхүүнийг хэрэглэгчдэд хүргэх өртөгт нөлөөлдөг. Харин махны нийлүүлэлт тогтворгүй үед хэрэглээний эрэлт нэмэгдэх нь хүнсний үнийн өсөлтийг эрчимжүүлэх эрсдэлтэй.

Энэ нөхцөлд ногдол ашгийн хуваарилалтаас бий болох нэмэлт эрэлт нийлүүлэлтийн хүндрэлтэй давхцвал өрхийн орлогыг дэмжих бодлого үнийн өсөлтөөр дамжин үр өгөөжөө хэсэгчлэн алдах магадлалтай.

Гэхдээ ногдол ашиг олгосноор инфляц заавал тодорхой хэмжээгээр өснө гэж дүгнэх нь өрөөсгөл. Нөлөөлөл нь мөнгийг ямар хугацаанд, хэдэн үе шаттай хуваарилах, иргэд хэрэглээндээ хэр их зарцуулах, нийлүүлэлт хэр хурдан нэмэгдэхээс хамаарна.

Инфляц нэмэгдвэл ногдол ашиг аваагүй иргэд ч өртөнө

Ногдол ашгийг бүх иргэнд тэнцүү олгосон ч үнийн өсөлтийн нөлөө өрх бүрд ижил биш юм.

Орлогынхоо өндөр хувийг хүнс, шатахуун, дулаан болон өдөр тутмын хэрэглээнд зарцуулдаг бага орлоготой өрхүүд үнийн өсөлтөд илүү мэдрэмтгий байдаг.

Түүнчлэн ногдол ашгийн нэг удаагийн орлого дууссаны дараа үнэ өндөр түвшинд хадгалагдвал тогтмол цалин, тэтгэвэр, тэтгэмжээр амьдардаг иргэдийн худалдан авах чадварт дарамт үргэлжилж болзошгүй.

Нөгөө талаас зарим өрх ногдол ашгаа хэрэглээнд бус, хуримтлал үүсгэх эсвэл зээлээ төлөхөд зарцуулбал богино хугацааны хэрэглээний эрэлт харьцангуй бага нэмэгдэх боломжтой.

Иймээс мөнгөн хуваарилалтын эдийн засагт үзүүлэх нөлөө нь нийт дүнгээс гадна иргэдийн зарцуулалтын бүтцээс хамаарна.

Гурван их наяд төгрөгийг хэрхэн зарцуулах вэ?

Засгийн газраас өмнө нь танилцуулсан хувилбарт Оюутолгойн гурван их наяд төгрөгийн ногдол ашгийн хоёр их наядыг эрчим хүч, дэд бүтцийн төслүүдэд, нэг их наядыг иргэдийн хуримтлалд төвлөрүүлэхээр тусгасан байв.

Харин Ерөнхийлөгч ногдол ашгийг иргэдийн дансанд шууд шилжүүлэх байр суурь илэрхийлээд байна.

Эдгээр хувилбар нь эдийн засагт үзүүлэх нөлөөгөөрөө ялгаатай.

Ногдол ашгийг шууд олговол өрхийн орлого богино хугацаанд нэмэгдэнэ. Харин эрчим хүч, дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалт нь хэрэгжих хугацаа урт боловч үйлдвэрлэл, үйлчилгээний хүчин чадлыг нэмэгдүүлж, эдийн засгийн нийлүүлэлтийн хязгаарлалтыг бууруулах боломжтой.

Гэхдээ дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалт ч эдийн засагт эрэлт үүсгэдэг тул инфляцид нөлөөлөхгүй гэж шууд тайлбарлаж болохгүй. Үр өгөөж нь төслийн сонголт, хэрэгжилтийн хугацаа, өртөг болон бодит бүтээмжээс хамаарна. Оюутолгойгоос 2027 онд авах гурван их наяд төгрөг нь одоогоор төсвийн тооцоонд туссан дүн болохоос биш ногдол ашгийн бодит хэмжээ, олгох хугацаа болон хуваарилалтын эрх зүйн зохицуулалт эцэслэн шийдвэрлэгдээгүй байна.

Түүнчлэн ногдол ашгийг иргэдэд шууд хуваарилах, хуримтлалд байршуулах, дэд бүтцэд зарцуулах хувилбаруудын аль нь илүү үр ашигтайг тогтоохын тулд төсөв, инфляц, валютын ханш болон өрхийн хэрэглээнд үзүүлэх нөлөөллийг харьцуулан тооцох шаардлагатай.