egov.mn

Шударга ёс хилээр хязгаарлагдах ёсгүй: С.Шаарийбуугийн тэмцэл Монголын төрд юу сануулав?

Монгол Улсын иргэн Малайзад амиа алдсанаас хойш УИХ-ын таван удаагийн ээлжит сонгууль болж, зургаан парламентын бүрэн эрхийн хугацаа өртөөлсөн ч С.

Энэ мэдээг программ автоматаар бэлтгэсэн.

Шударга ёс хилээр хязгаарлагдах ёсгүй: С.Шаарийбуугийн тэмцэл Монголын төрд юу сануулав?

2006 онд Малайз улсад Монголын нэгэн иргэн амиа алдсанаас хойш даруй хорин жил өнгөрчээ. Энэ хугацаанд Монгол Улс УИХ-ын таван удаагийн ээлжит сонгууль явуулж, 2004-2008 оны парламентыг оролцуулбал зургаан бүрэн эрхийн хугацааг үдэв. Төрийн тэргүүнүүд, Ерөнхий сайд нар солигдож, улс төр, эдийн засгийн нөхцөл байдал ч өөрчлөгдсөөр байв. Харин нэг л зүйл өөрчлөгдсөнгүй. Тэр бол охиныхоо амь насыг хөнөөсөн хэргийн бүх нөхцөл байдлыг тогтоолгохоор тэмцэж буй С.Шаарийбуугийн шаардлага... Түүний тэмцэл өнөөдөр 100 мянган хүний гарын үсэгтэй олон улсын цахим аян болтлоо өргөжив. Энэ нь мэдээж хорин жилийн тэмцлийн төгсгөл биш. Харин Монгол Улс гадаадад амиа алдсан иргэнийхээ эрхийг хамгаалах асуудалд хэр тууштай хандаж ирснийг эргэн харах боломж юм. Энэ түүхийг зөвхөн нэг гэр бүлийн эмгэнэл, эсвэл олон улсын анхаарал татсан эрүүгийн хэрэг гэж хязгаарлавал дэндүү хайрцаглагдсан зүйл болно. Энэ тэмцлийн цаана эрдэнэт хүний амь насны үнэ цэн, үнэт зүйлдээ үнэнч байх тууштай байдал, иргэнийхээ эрхийг хамгаалах төрийн үүрэг гэсэн гурван том асуудал огтлолцож байна.

Хүний амь насыг мөнгөөр хэмжиж болох уу? 2007 онд С.Шаарийбуугийн гэр бүл Малайзын Засгийн газар, хэрэгт холбогдсон хоёр цагдаагийн алба хаагч болон улс төрийн шинжээч Абдул Разак Багиндад холбогдуулан 100 сая ринггитийн иргэний нэхэмжлэл гаргасан. Үүнээс 15 жилийн дараа буюу 2022 онд Малайзын шүүх хохирогчийн гэр бүлд таван сая ринггитийн нөхөн төлбөр олгох шийдвэр гаргасан боловч энэ оны нэгдүгээр сард давж заалдах шатны шүүх уг дүнг 1.4 сая ринггит болгон бууруулж, Малайзын Засгийн газрыг иргэний хариуцлагаас чөлөөлсөн юм. Хууль зүйн үүднээсээ нөхөн төлбөр нь амь насыг орлошгүй юм. Энэ нь хохирогчийн гэр бүлд учирсан, хуулиар нөхөн төлүүлэх боломжит хохирлыг барагдуулах механизм төдий л зүйл. Малайзын давж заалдах шатны шүүх ч 2026 оны шийдвэртээ нөхөн төлбөрийг талийгаачийн нотлогдсон орлого, гэр бүлийн санхүүгийн хамаарал болон холбогдох хуулийн зохицуулалтад үндэслэн тооцох ёстой гэж үзжээ. Энэ бол Монгол Улсад ч хамаатай зарчмын асуудал. Гадаадад амь насаа алдсан иргэний эрхийг хамгаалах төрийн үүрэг тухайн иргэний нийгмийн байр суурь, эд хөрөнгө, нэр хүндээс хамаарч өөрчлөгдөх ёсгүй. Хүний амь насны үнэ цэнийг тунхаглах амархан. Харин тэр зарчмыг хил дамнасан, олон жил үргэлжилсэн, эрх зүйн хувьд ээдрээтэй хэрэг дээр хамгаалах нь хавьгүй хэцүү аж.

Үнэт зүйлдээ үнэнч байх нь “улаан ном”-д орох шахаж буй чанар Хорин жил гэдэг богино хугацаа биш. 2006 онд төрсөн хүүхдээр төлөөлүүлбэл хорьж болдоггүй 20 насныхаа бялууг үлээж байна гэсэн үг. Тухайн үед нэгдүгээр ангид орсон хүүхэд их сургуулиа төгсөж, ажил хөдөлмөр эрхлэх насанд хүрсэн байх нь. Энэ хооронд Монгол Улсын парламентын бүтэц өөрчлөгдөж, 76 гишүүнтэй байсан УИХ 126 гишүүнээр өргөжив. Төрийн институцүүд шинэчлэгдэж, улс төрийн тэргүүлэх чиглэлүүд солигдож байхад С.Шаарийбуугийн тавьж буй шаардлагын мөн чанар хэвээр үлдсэнийг дахин тодотгоё. Гэхдээ үүнийг зүгээр л эцэг хүний тэвчээрийн тухай сэтгэл хөдөлгөм түүх хэмээн хоосон лоозогнох хэрэггүй. Үнэт зүйлдээ үнэнч үлдэх гэдэг нь нэг байр сууриа ямар ч шинэ баримтаас үл хамааран хамгаалахыг хэлдэггүй. Харин шударга ёсыг тогтоолгох зорилгоо хадгалж, түүний төлөө хууль ёсны арга хэрэгслээр, баримтад тулгуурлан, олон жилийн турш ажиллахыг харуулсан хүн ёсны дуулал ажээ. Тэр зөвхөн олон нийтийн өмнө шаардлага тавиад зогсоогүй. Гэр бүл нь иргэний нэхэмжлэл гаргаж, шүүхийн шийдвэрүүдийг давж заалдан, шинэ мэдүүлгийг шалгуулах хүсэлт гарган, олон улсын дэмжлэг татахыг оролдож ирсэн. Үр дүн нь ч энхэл донхол байв. Зарим шатанд ялалт байгуулж, зарим шийдвэр өөрчлөгдөж, зарим шаардлага өнөөдөр ч шийдэгдээгүй л байна. Тууштай байдлын үнэ цэн чухам энд л оршино. Амжилт бүрийн дараа тэмцэл дуусдаггүй, ухралт бүр боломжийг хаадаггүй. Өнөөдөр олон нийтийн анхаарал нэг үйл явдлаас нөгөөд хурдан шилжиж, загасны ой санамжтай болсон. Харин шударга ёсны төлөөх тэмцэл олон нийтийн анхаарлын нэгж хугацаагаар хэмжигддэггүйг сануулж байна.

НҮБ-д хандах нь яагаад Монгол Улсын нэр хүндтэй холбоотой вэ? “Dignity for Altantuya” цахим аян 100 мянга гаруй гарын үсгийн зорилтод хүрсэн тухай зохион байгуулагчид мэдээлэв. Гэхдээ 100 мянган гарын үсэг цуглуулснаар НҮБ уг хэргийг шууд хэлэлцэнэ гэсэн үг биш. Олон нийтийн өргөдөл нь Малайзын шүүхийн шийдвэрийг өөрчлөх эрх мэдэлтэй баримт бичиг ч биш. Тиймээс НҮБ-д хандах асуудлыг зөвхөн гарын үсгийн тоогоор бус, ямар эрх зүйн үндэслэл, нотлох баримт, тодорхой шаардлага хүргүүлэхээр хэмжих юм. Харин улс орны нэр хүнд гэдэг зөвхөн олон улсын индекст эзлэх байр, гадаадын хөрөнгө оруулалтын хэмжээ, дипломат айлчлалын тоогоор хэмжигдэхгүй. Гадаад улсад эрх нь зөрчигдсөн иргэнийхээ асуудлаар төр нь хэр тууштай, мэргэжлийн, үр дүнтэй ажиллаж чаддаг нь чухал хэмжүүр юм. Энэ бол Малайзын эсрэг дипломат сөргөлдөөн үүсгэх тухай асуудал биш. Харин хоёр улсын харилцааг хүндэтгэхийн зэрэгцээ Монгол Улс иргэнийхээ эрх ашгийг олон улсын эрх зүйн хүрээнд хамгаалах тухай асуудал юм.

Хорин жилийн дараа хариулт нэхсэн асуултууд Ш.Алтантуяагийн хэрэгт хоёр хүнийг хүн амины хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцсон шүүхийн шийдвэр гарсан. Гэвч эрүүгийн хэрэгт ял шийтгэл оногдуулсан нь хэргийн бүх нөхцөл байдал тогтоогдсон, иргэний маргаан бүрэн шийдэгдсэн, гэр бүлийн эрх ашиг бүх талаар хамгаалагдсан гэсэн үг биш. 2027 оны хоёрдугаар сарын 25-нд Малайзын Холбооны шүүх нөхөн төлбөрийн маргааныг дахин хянуулах зөвшөөрөл олгох эсэх асуудлыг хэлэлцэхээр товлосон нь 20 жилийн дараа ч хэргийн эрх зүйн үр дагавар бүрэн шийдэгдээгүй байгааг харуулна. Харин С.Шаарийбуу энэ хугацаанд олон жилийн турш нэг асуудлыг олон нийтийн анхаарлаас гаргахгүй байхыг хичээн, хууль ёсны арга замаар хариулт эрэлхийлсээр өнөөг хүрчээ. Монгол Улсын хувьд цаашдын гол сорилт нь нэг удаагийн дипломат мэдэгдэл, эсвэл 100 мянган гарын үсгийн аянаар хязгаарлагдахгүй. Иргэнийхээ эрхийг хамгаалах бодлого төрийн албан тушаалтнуудын бүрэн эрхийн хугацаанаас урт настай байж чадах эсэхийг харуулах нөхцөл юм. Улс төрийн сонгууль дөрвөн жил тутамд болдог. Харин шударга ёсны шаардлага сонгуулийн мөчлөгөөр дуусдаггүй. Хорин жилийн турш үргэлжилсэн энэ хэрэг Монголын төр, нийгэмд нэг зүйлийг сануулсаар байна. Эрдэнэт хүний амь нас мартагдах ёсгүй. Шударга ёсны төлөөх тууштай шаардлага цаг хугацааны эрхээр үнэ цэнээ алддаггүй аж. Иргэнийхээ эрхийг хамгаалах төрийн үүрэг хил дээр гацах учиргүй.

Хуваалцах
Дараагийн мэдээМонгол Улсын Их Хурлын намрын ээлжит чуулган Төрийн ордонд эхэллээ
Мэдээллийн захиалга

Шинэ мэдээг цахим шуудангаар авах бол бүртгүүлнэ үү.

Холбоотой мэдээ

Нийгэм

Японы Ерөнхий сайд Санаэ Такаичи Хятадад хүйтэн хөндий угталттай тулгарлаа

НийгэмАвтомат

2 мин уншихАвтомат

Нийгэм

Трамп хиймэл оюуны зохицуулалтыг эсэргүүцэж, Ши Жиньпин АПЕК-т 20 сая ам.доллар амлав

НийгэмАвтомат

2 мин уншихАвтомат

Нийгэм

Монгол Улсын Их Хурал дахь Ардчилсан намын бүлэг УИХ-ын даргын бүрэн эрхийн асуудлыг хөндлөө

НийгэмАвтомат

2 мин уншихАвтомат