egov.mn

Хүн үнэтэй зүйл худалдаж авснаа зөвтгөх шалтгаан хайдаг

Хэрэглэгчид өндөр үнэтэй бараа авсны дараа төрөх гэмшил, харамслаа дарахын тулд тухайн бүтээгдэхүүнээ бодит үнэ цэнээс нь илүү дөвийлгөн үнэлэх сэтгэлзүйн “зөвтгөл” хийдэг.

Энэ мэдээг программ автоматаар бэлтгэсэн.

Хүн үнэтэй зүйл худалдаж авснаа зөвтгөх шалтгаан хайдаг

Цоо шинэ загварын ухаалаг утас, хэдэн сарын цалинтай тэнцэх брэндийн цүнх, эсвэл “арай л үнэтэй дээ” гэж бодсон ч түлхүүрийг нь атгаад гарсан төмөр хүлэг... Картаа уншуулсны дараах тэр нэг эвгүй чимээгүй агшинд бидний тархи гэрлийн хурдаар ажиллаж эхэлдэг. “Угаасаа удаан хэрэглэх юм чинь”, “Чанартай юманд мөнгө харамлаад яах вэ”, эсвэл бүр “Би чинь хөдөлмөрлөж байгаа хүн, өөрийгөө хааяа ч болов шагнах эрхтэй” гэх мэт алтан үгс толгойд урсана.

Эдгээр тайлбар оргүй хоосон зүйл биш ч ихэнхдээ бид худалдаж авсан бараагаа бус, харин “дэндүү үнэтэй юм авчихлаа даа” гэх өөрийнхөө шийдвэрийг өмгөөлж буй сэтгэлзүйн овжин заль юм. Сэтгэл судлалд үүнийг худалдан авалтын дараах зөвтгөл буюу "post-purchase rationalization" хэмээн нэрлэдэг. Энгийнээр хэлбэл, нэгэнт өнгөрсөн борооны хойноос цув нөмрөхийн оронд “бороо ч уг нь сайхан шүү” гэж өөрийгөө итгүүлэх урлаг аж.

Тархины “өмгөөлөгч” яагаад ажиллаж эхэлдэг вэ? Энэ үзэгдлийн цаана танин мэдэхүйн зөрчил буюу "cognitive dissonance" гэх ойлголт бий. Та уг нь “энэ жил мөнгөө сайн хуримтлуулна” гэж тангарагласан хэрнээ гэнэтхэн өндөр үнэтэй зүйл авчихвал таны зорилго, үйлдэл хоёр хоорондоо “мөргөлдөж” эхэлнэ. Дэлгүүр рүү буцаж гүйгээд мөнгөө буцааж авах нь нэр төрд халтай санагдах тул тархи хамгийн хялбар замыг сонгодог нь тухайн барааны давуу талыг дөвийлгөж, сул талыг нь нүдээ аниад өнгөрөөдөг байна.

Сэтгэл судлаач Жек Брем бүр 1956 онд энэ талаар сонирхолтой туршилт хийжээ. Тэрбээр оролцогчдоор хэд хэдэн бүтээгдэхүүнд оноо өгүүлж, дараа нь хоёроос нэгийг сонгуулсан байна. Гэтэл хүмүүс сонголт хийснийхээ дараа өөрийн авсан зүйлдээ өмнөхөөсөө өндөр оноо өгч, харин хаясан зүйлээ “угаасаа ч нэг их олигтой эд биш байсан” гэх маягаар доош хийж эхэлжээ. Хэдийгээр 2010 онд судлаачид уг туршилтын хэмжилтийн аргачлалд бага зэргийн алдаа байсныг илрүүлж, хүн бүр авсан болгондоо дурлаад байдаггүйг сануулсан ч бидний тархи сонголтоо өмгөөлөх хандлагатай байдгийг үгүйсгээгүй юм.

Сайн зөвтгөж чадах юм бол харамсах нь ч бага Харин АНУ-ын судлаач Жисүк Парк, У.Трей Хилл нар 2018 онд “Computers in Human Behavior” сэтгүүлд нийтлүүлсэн судалгаагаараа 290 хүнийг хамруулсан хоёр туршилт хийжээ. Эхний туршилтад 112 хүн худалдан авалтын таагүй үр дүнг дүгнэсэн бол хоёр дахь туршилтад 178 хүн цахимаар зөөврийн компьютер сонгосон байна.

Судалгааны дүн тун сонирхолтой. Хэрэв та тухайн зүйлийг авахын өмнө хангалттай судалж, “би үүнийг яг ийм шалтгаанаар авч байна” гэх зөвтгөх үндэслэлээ сайн бэлдсэн бол дараа нь харамсах нь хамаагүй бага байдаг аж. Харин эсрэгээрээ, хамаг цаг заваа зарцуулж, их хүчин чармайлт гаргаж сонгосон хэрнээ өөрийгөө зөвтгөх шалтгаан нь нураад унавал харамсал нь хоёр дахин хүчтэй ирдэг байна. Тэгэхээр таны сэтгэл ханамж зөвхөн барааны чанараас бус, та өөртөө хэр үнэмшилтэй “үлгэр” ярьж чадсанаас шууд хамаардаг гэсэн үг.

“Би үнэ цэнтэй хүн” гэх мэдрэмж ба хоосон данс Тэгвэл яагаад бид анхнаасаа боломжоосоо давсан үнэтэй зүйл рүү хошуурдаг вэ? 2026 оны гуравдугаар сарын 25-нд “Journal of Consumer Behaviour” сэтгүүлд нийтлэгдсэн дөрвөн туршилт бүхий судалгаа үүнд хариулт өгчээ.

Судалгаагаар хүний өөрийгөө өндөр үнэлэх мэдрэмжийг өдөөх тусам санхүүгийн эрсдэл хүлээх, төсвөөсөө хальсан үнэтэй бараа авах сонирхол нь огцом нэмэгддэг байна. Дээрээс нь нөлөө бүхий хүмүүсийн санал болгосон бараа, “цөөхөн үлдсэн” гэх хомсдолын мэдээлэл биднийг бүр ч хурдан шийдвэр гаргахад хүргэдэг.

Гэвч энд нэг гашуун үнэн бий. Өөрийгөө өндөр үнэлэх мэдрэмжтэйгээр “тасархай” худалдан авалт хийсэн хүмүүс дараа нь бусдаас илүү их харамсах хандлагатай байжээ. Учир нь худалдан авахаас өмнө тэрхүү брэндийн бараа өөрийг нь илүү амжилттай, загварлаг, нэр хүндтэй харагдуулна гэж төсөөлж байсан бол авсны дараа тэр ид шид нь арилж, харин банкны дансны бодит хасагдал нь нүдэнд илүү тод тусаж эхэлдэг байна.

Тиймээс дараагийн удаа үнэтэй зүйл рүү гараа сунгахдаа “Энэ надад үнэхээр хэрэгтэй юу?” гэж асуухаас гадна “Би үүнийг үнэхээр хүсэж байна уу, эсвэл авсны дараа өөрийгөө яаж зөвтгөх шалтгаанаа одооноос хайж эхэлчихсэн үү?” гэж нэг тунгаан бодоод үзээрэй.

Хуваалцах
Дараагийн мэдээХүн нойр дутуу үедээ илүү мөнгө үрэх хандлагатай байдаг
Мэдээллийн захиалга

Шинэ мэдээг цахим шуудангаар авах бол бүртгүүлнэ үү.

Холбоотой мэдээ

Lifestyle

Кофе тогтмол уух нь гэдэсний гүрвэлзэх хөдөлгөөн, бичил биетийн олон янз байдалд нөлөөлдөг байж болзошгүй

LifestyleАвтомат

3 мин уншихАвтомат

Lifestyle

Спиртний агууламжтай, тэгсэн мөртлөө нэр нь “спиртгүй” ундаа

LifestyleАвтомат

3 мин уншихАвтомат

Lifestyle

Амарч байгаадаа буруутай мэт мэдрэх нь стресс, бухимдалтай орчинд өссөнтэй холбоотой

LifestyleАвтомат

2 мин уншихАвтомат

“Цочир хямдрал” гэсэн бичиг харангуутаа л түрийвчээ хайрлахаа байчихдаг бол эдгээр 5 алхамд анхаараарай
Lifestyle

“Цочир хямдрал” гэсэн бичиг харангуутаа л түрийвчээ хайрлахаа байчихдаг бол эдгээр 5 алхамд анхаараарай

LifestyleАвтомат

3 мин уншихАвтомат

Lifestyle

Олон улсын түвшинд чихрийн шижингийн тавдугаар хэлбэрийг албан ёсоор хүлээн зөвшөөрлөө

LifestyleАвтомат

3 мин уншихАвтомат