Чин ван Ханддоржийн удмын түүх Сэсэм ахайтны үр садын дунд үргэлжилж байна

Сэсэм ахайтны 1906 онд язгууртны хувцастай авахуулсан гэрэл зураг түүний амьдралын нэгэн үеийг өнөөдөрт хүргэж буй цөөн баримтын нэг болжээ. Харин 1960-аад онд Монгол Улсын Их Сургуульд эгэл ажил хийж байсан нь түүний амьдралын өөр нэг өнгийг харуулна. Язгуур угсаатай гэр бүлийн үр сад тухайн цаг үеийн нөхцөлд энгийн амьдралд шилжсэн ч өвөг дээдсийнхээ нэр, түүхийг бүрэн орхилгүй хадгалж ирсэн байна. Энэ дурсамжийн цаана Чин ван Ханддоржийн тасарсан эрэгтэй удмыг Сэсэм ахайтны үр сад залгуулсан түүх үргэлжилж байна.

Сэсэм ахайтан язгуур угсаагаа нууж амьдарсан ч тухайн үеийн түүхчид түүний дурсамжийг тэмдэглэн үлдээжээ. Түүний амьдралын тухай үлдсэн тэмдэглэл, гэрэл зураг нь зөвхөн нэг хүний намтрыг бус, тухайн цагийн гэр бүлийн хувь заяаг ойлгох боломж өгдөг. Сэвжидмаагийн ухаан, журамт чанарыг VIII Богд Жавзандамба хутагт үнэлж, 1915 онд “Ухаалаг хатан” өргөмжлөлөөр шагнасан байна. Ийнхүү гэр бүлийн түүхэнд эмэгтэйчүүдийн байр суурь, тэдний авч явсан дурсамж, ёс журам ч мөн адил тэмдэглэгдэн үлджээ.

Сэсэм ахайтны хүү Иш Булган аймгийн Бугат суманд багшаар ажиллаж, хожим мал малласан байна. Тэрээр амьдралынхаа өөр өөр үеийг хөдөлмөрөөр өнгөрүүлэхийн зэрэгцээ өвөг эцгийнхээ түүхийг хадгалжээ. Энэ хадгалсан дурсамж нь хожмын үр хүүхэд, ач, зээ, гуч нарт гэр бүлийнхээ угсаа, холбоог танин мэдэх үндэс болсон байна. Мижиддоржийн Ханддоржийн нэртэй холбогдох энэ удам ийнхүү нэг үеэс нөгөөд дамжин, гэр бүлийн дурсамжийн хэлбэрээр үргэлжилжээ.

Үр хүүхэд, ач, зээ, гуч нар нь 2019 оны Чин ван Ханддоржийн 150 насны ойн ёслолд оролцсон байна. Тэд өвөг дээдсийнхээ нэртэй холбоотой түүхийг гэр бүлийн хүрээнд хадгалаад зогсохгүй, олон нийтэд зориулсан дурсгалын үйл ажиллагаанд оролцож иржээ. Жил бүр тусгаар тогтнолын баяраар Чин ван Ханддоржийн хөшөөнд нь цэцэг өргөж, хүндэтгэл үзүүлдэг нь энэ уламжлалын нэг хэсэг юм. Ийм уулзалт, ёслол бүрээр удам залгамжлалын тухай дурсамж дахин сэргэж, дараагийн үед хүрдэг байна.

Чин ван Ханддоржийн түүхэнд Мандалжав, Данзанжамц, Жамбалдорж, Далай лам, Михаил Полумордвинов зэрэг нэрс, мөн Шинжлэх ухааны академи, Гадаад харилцааны яам зэрэг байгууллагатай холбогдох дурсамжууд багтдаг. Харин Сэсэм ахайтны үр садын түүх энэ өргөн хүрээний намтрыг гэр бүлийн дотоод холбоогоор үргэлжлүүлж буйгаараа онцлогтой. Б. Ширэндэвийн нэр дурдагдах түүхэн орчин, Монгол Улсын Их Сургуулийн 1960-аад оны дурсамж зэрэг нь уг өгүүлэмжийн өөр өөр үеийг холбож байна. Өвөг дээдсийн нэрийг хадгалж, хөшөөнд нь хүндэтгэл үзүүлж буй үр садын үйлдэл ийнхүү гэр бүлийн түүхийг өнөөдөр тасралтгүй сануулсаар байна.