Хөдөө аж ахуй усны хамгийн том хэрэглэгч хэвээр байна

Усны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын хуулийн төслийг хэлэлцэх гэж буй энэ үед усны хэрэглээний бүтэц, төлбөрийн орлогын хуваарилалт дахин анхаарал татаж байна. Улсын хэмжээнд ашиглаж буй нийт усны ойролцоогоор тал хувийг хөдөө аж ахуйн салбар хэрэглэдэг байна. Энэ нь тус салбар усны нийт хэрэглээнд хамгийн өндөр жинтэй хэвээр байгааг харуулж байна. Ийм нөхцөлд усны нөөцийн бодлогыг хэрэглээний бодит хэмжээнд нийцүүлэн шинэчлэх шаардлага тодорч байна.

Харин уул уурхайн салбар усны нийт хэрэглээний дөрөвний нэгийг эзэлдэг ч төлбөрийн орлогын 90 гаруй хувийг бүрдүүлдэг. Өөрөөр хэлбэл, ус ашиглалтын хэмжээ болон усны төлбөрөөс төвлөрч буй орлогын бүтэц салбар бүрт ижил биш байна. Хөдөө аж ахуй нийт хэрэглээнд хамгийн том байр суурь эзэлж байгаа бол уул уурхай төлбөрийн орлогод давамгайлж байна. Энэ зөрүү нь усны хэрэглээг хэрхэн тооцох, төлбөрийг ямар зарчмаар тогтоох, нөөцийн бодлогыг ямар мэдээлэлд тулгуурлан боловсруулах асуудлыг хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийн хүрээнд авч үзэх нөхцөл бүрдүүлж байна.

Усны хэрэглээний ойролцоогоор тал хувь хөдөө аж ахуйн салбарт ногдож байгаа нь нөөцийн хуваарилалтын талаар илүү тодорхой үнэлгээ хийх шаардлагатайг харуулна. Гэхдээ энэ үзүүлэлт дангаараа салбарын ус ашиглалтыг дүгнэхэд хангалттай эсэх, хэрэглээг ямар аргачлалаар бүртгэж байгаа эсэх нь мөн чухал асуудал болж байна. Хэрэглээний хэмжээ, төлбөрийн орлого хоёрын ялгааг зэрэгцүүлэн авч үзэхгүй бол усны бодлогын үр нөлөөг бүрэн үнэлэхэд хүндрэлтэй. Тиймээс шинэчилсэн найруулгын төслийг хэлэлцэх явцад хэрэглээний бүтэц болон төлбөрийн бүтцийг хамтад нь авч үзэх шаардлагатай байна.

Усны газар 2023 онд 2022 оны байдлаар усны нөөцийг хамгийн их ашигласан 10 байгууллагыг зарлаж байсан. Энэхүү мэдээлэл нь усны нөөцийн ашиглалтыг байгууллагаар нь авч үзэх боломж байгааг харуулж байна. Мөн ус ашиглагчдын талаарх мэдээллийг нийтэд хүргэх нь бодлогын хэлэлцүүлэгт бодит тоон суурь болж чадна. Гэвч одоо өгөгдөж буй салбарын түвшний тоонуудын хамт байгууллагын ашиглалт, төлбөрийн мэдээллийг хэрхэн уялдуулах нь шинэ хуулийн төслийн хэлэлцүүлгийн нэг хэсэг болохоор байна.

Усны нөөцийг хамгийн их ашиглаж буй салбар болон төлбөрийн орлогод хамгийн өндөр хувь нэмэр оруулж буй салбар өөр байгаагийн цаана бодлогын анхаарах хоёр өөр чиглэл байна. Нэг талд нийт хэрэглээний ихэнхийг бүрдүүлж буй хөдөө аж ахуйн ус ашиглалтыг нөөцийн бодлоготой уялдуулах шаардлагатай. Нөгөө талд уул уурхайн салбараас бүрдэж буй 90 гаруй хувийн төлбөрийн орлого усны эдийн засгийн үнэлгээний гол үзүүлэлт болж байна. Эдгээрийг тусад нь бус, нэг бодлогын хүрээнд авч үзэх нь усны нөөцийн зохицуулалтыг илүү тодорхой болгоно. Усны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг хэлэлцэх үеэр хэрэглээ, төлбөр, мэдээллийн ил тод байдлын энэ зөрүү хэрхэн тусах нь анхаарлын төвд байна.