Хөдөө аж ахуйн дэмжлэгийн сонсгол дээр Хөдөө аж ахуйн корпорацын авлага, аудитын хүндрэл дахин сөхөгдлөө

Төрийн ордонд хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн салбарын төрийн дэмжлэг, урамшуулал, зээлийн хүүгийн татаасын олголт, хэрэгжилтийг хэлэлцэх ерөнхий хяналтын сонсгол боллоо. Сонсголын үеэр эргэн төлөлт, санхүүжилтийн сахилга баттай холбоотой асуудал дахин хурц тавигдаж, салбарын дэмжлэгийн бодлого “авлагад түгжигдэх” эрсдэлийг ил гаргав. Хөдөө аж ахуйн корпорац ТӨХХК-ээр дамжин олгосон дэмжлэгийн гурван төгрөг тутмын нэг нь авлага болж түгжигдсэн нь дараагийн дэмжлэг хүртээмжид нөлөөлж байгааг танилцуулсан байна.

Сүүлчийн 10 жилийн хяналт шалгалтаар Тариаланг дэмжих сан, Мал хамгаалах сан, Хөдөө аж ахуйг дэмжих сан, Хөдөө аж ахуйн корпорац ТӨХХК-ийн санхүүгийн үйл ажиллагаанд илэрсэн алдаа, зөрчлийг сонсголын үеэр дэлгэрэнгүй мэдээлжээ. Төрийн дэмжлэг олон сувгаар хэрэгждэг ч эргэн төлөлтийн гинжин холбоос тасалдахад хурдан “битүүрэл” үүсдэгийг энэ удаагийн хэлэлцүүлэг онцолсон. Үүний цаана зөвхөн нэг байгууллагын асуудал биш, дэмжлэгийн хэрэгжилтийн менежмент, тайлагнал нийтэд нь хөндөгдөж байна.

Үндэсний аудитын газар Тариалан эрхлэгчдийг дэмжих сан 2016-2019 он, Хөдөө аж ахуйн дэмжих сан 2020-2022 он, Хөдөө аж ахуйн корпорац 2023-2025 оны тайланд аудит хийсэн гэж мэдээлэв. Аудитын дүгнэлтээр 2020, 2021 онд санал дүгнэлт өгөхөөс татгалзсан бол 2022, 2023 онд сөрөг, 2016, 2019, 2024, 2025 онд хязгаарлалттай дүгнэлт өгсөн байна. Энэ нь тайлагналын чанар, нотлох баримтын бүрдэл, санхүүгийн сахилга баттай холбоотой асуудлууд олон жил давтагдаж ирснийг давхар харуулж байгаа юм.

Яамны мэдээлснээр газар тариалангийн техник, тоног төхөөрөмжөөр дамжуулсан зээлийн эргэн төлөлтийн хүндрэлтэй холбоотой ₮359.7 тэрбумын зөрчил илэрчээ. Сонсгол дээр энэ зөрчил нь зөвхөн нэг удаагийн алдаа гэхээс илүүтэй, дэмжлэгийн хэлбэр, олголтын механизм, эргэн төлөлт хянах тогтолцоонд хуримтлагдсан эрсдэлийн нэг зураглал болж тавигдав. Аудитын дүгнэлтүүд олон жил “хязгаарлалттай”, “сөрөг” хэлбэртэй гарч ирсэн нь асуудал нэг сувагт төвлөрөөгүйг сануулж байна.

Авлага түгжигдэх нь хамгийн түрүүнд иргэн, аж ахуйн нэгжийн дараагийн дэмжлэг авах боломжийг хязгаарлаж, санхүүжилтийн урсгалын тасалдлыг дагуулж болзошгүй. Улмаар төрөөс олгох хүүгийн татаас, урамшуулал, бусад дэмжлэгийн бодит хүрэлцээ хумигдаж, салбарын бүтээмж, өрсөлдөх чадварт дарамт нэмэхээр байна. Сонсголын үеэр танилцуулсан аудит, хяналтын мэдээллүүд нь дэмжлэгийн үр ашиг, эргэн төлөлтийн сахилга, тайлагналын чанарыг зэрэг сайжруулахгүйгээр асуудал “давтамжтай” хэлбэрээр үлдэх эрсдэлтэйг илтгэв.