Зэсийн ирээдүйн хомсдол эрчим хүчний шилжилтийг сааруулах эрсдэлтэй

Зэсийн нийлүүлэлт ирээдүйн эрчим хүчний шилжилтийн хэрэгцээг гүйцэхгүй төлөв гарсан нь салбарын гол эрсдэлийг тодотгож байна. БлүүмбергНЭФ-ийн тооцоогоор эрэлт 2050 он гэхэд 46 сая тоннд дөхөж, нийлүүлэлтийн зөрүү 20 сая тонн буюу 44 хувьд хүрэх төлөвтэй байна. Энэ нь цахилгаанжуулалтад шаардлагатай түүхий эдийн хэрэгцээ болон уурхай, боловсруулах үйлдвэрлэлийн хүчин чадал нэмэгдэх хурд хоорондоо зөрөх эрсдэлийг харуулж байна. Зэсийн хомсдол нь эрчим хүчний шилжилтийн зорилтыг хэрэгжүүлэх хурд, шинэ төслүүдийн шийдвэр, хөрөнгө оруулалтын чиглэлийг зэрэг тодорхойлох асуудал болж байна.

БлүүмбергНЭФ-ийн тооцоогоор зэсийн хэрэглээ 2026-2050 онд 61 хувиар өсөж, 46 сая тоннд дөхнө. Харин хангамж 2028 оноос эрэлтээс хоцорч эхлэх бөгөөд 2035 онд зөрүү нь 3 сая тонн буюу хэрэглээний 8 хувьд хүрэх төлөвтэй байна. Ийнхүү зөрүү богино хугацаанд хязгаарлагдмал хэмжээнд эхэлсэн ч цаашид эрэлтийн өсөлт хурдсахын хэрээр томрох зураглалтай байна. Ирээдүйн хэрэгцээг хангах эсэх нь зөвхөн уурхай шинээр нээхээс гадна төслийг үйлдвэрлэлд хүргэх хугацаа, шаардлагатай хөрөнгө, зөвшөөрлийн явцаас хамаарна.

Шинэ уурхайн төслүүд үйлдвэрлэлд хүрэхэд дунджаар 17 жил шаардагдах тул зэсийн нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх шийдвэрүүдийн үр дүн шууд гарахгүй. БлүүмбергНЭФ-ийн тооцоонд шаардлагатай шинэ уурхайн хөрөнгө оруулалтыг 332 тэрбум ам.доллар гэж үзжээ. Энэ хэмжээний хөрөнгийг татахын зэрэгцээ зөвшөөрөл олголт, бүтээн байгуулалт, үйлдвэрлэлийн чадавхыг уялдуулах шаардлага үүснэ. Тиймээс 2030-аад оны цахилгаанжуулалтын хурд нь эрэлт нэмэгдэх эсэхээс гадна нийлүүлэлтийн зөрүүг бууруулах шинэ төслүүдийг хэр хурдан хэрэгжүүлж чадахаас шалтгаална.

Гэхдээ ойрын үеийн тооцоолол нийлүүлэлтийн төлөвийг бүхэлд нь хомсдолтой гэж хараахан харуулаагүй байна. Олон улсын зэсийн судалгааны бүлэг 2027 онд боловсруулсан зэсийн 368 мянган тонн илүүдэл үүснэ гэж тооцоолсон. Энэ тооцоо нь тодорхой хугацаанд нийлүүлэлт эрэлтээс давж болохыг харуулж байгаа боловч урт хугацааны өсөлтийн зөрүү арилсан гэсэн үг биш юм. Нэг талаас 2027 оны илүүдэл, нөгөө талаас 2028 оноос эхлэх хангамжийн хоцрогдлын төлөв зэрэгцэн гарч байгаа нь зах зээлийн богино болон урт хугацааны дүр зураг ялгаатай байгааг харуулж байна.

Эрэлтийн өсөлтийг цахилгаанжуулсан тээврийн салбарын хэрэглээ улам нэмэгдүүлнэ. Тус салбарын зэсийн хэрэглээ 2050 он гэхэд 11.4 сая тоннд хүрч, 244 хувиар өсөх төлөвтэй байна. Ийм өсөлт нь эрчим хүчний шилжилтийн гол чиглэлүүдийн нэг болох тээврийн цахилгаанжуулалт зэсийн нийлүүлэлтэд үзүүлэх дарамтыг нэмэгдүүлнэ. Нийлүүлэлтийн зөрүүг нөхөхөд шаардагдах шинэ уурхайн хөрөнгө оруулалт, зөвшөөрөл, барилгын чадавх нь эрчим хүчний шилжилтийн хурдад шууд нөлөөлөх төлөвтэй байна.