Монгол-Туркийн худалдааны эргэлт 25 хувиар буурчээ: Эдийн засгийн тусгай бүсийг хэрхэн өргөжүүлэх вэ?

Шадар сайд Н.Номтойбаяр арваннэгдүгээр сарын 11-нд Турк Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Башак Генч Юксел, Худалдааны төлөөлөгч Кадир Жерян болон тус улсын Худалдааны яамны төлөөлөгчидтэй уулзаж, худалдаа, эдийн засаг, хөрөнгө оруулалтын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх асуудлаар санал солилцлоо.

Уулзалтын гол сэдвүүдийн нэгд эдийн засгийн тусгай бүс байгуулах, энэ чиглэлээр олон улсын туршлага нэвтрүүлэх асуудал багтжээ. Монголын тал Казахстаны эдийн засгийн тусгай бүсүүдийн туршлагыг судалж, Монгол Улсад нутагшуулах сонирхлоо илэрхийлсэн бол Туркийн тал техникийн баг ажиллуулж, туршлага солилцох боломжтойг мэдэгджээ.

Туркийн Гадаад хэргийн яамны мэдээллээр хоёр орны худалдааны эргэлт 2025 онд 104.7 сая ам.доллар болж, 2024 оны 139.2 сая ам.доллароос 24.8 хувиар буурсан байна.

Үүнээс Туркээс Монгол руу хийсэн экспорт 103.7 сая ам.доллар байсан бол Монголоос Турк рүү нийлүүлсэн барааны хэмжээ ердөө 1.04 сая ам.долларт хүрчээ. Өөрөөр хэлбэл, хоёр улсын худалдааны эргэлтийн 99 орчим хувийг Туркээс Монгол руу нийлүүлсэн бараа бүрдүүлсэн байна.

Туркээс Монгол руу цахилгаан тоног төхөөрөмж, үнэт эдлэл, үйлдвэрлэлийн машин механизм зэрэг бараа голлон нийлүүлдэг. Харин Монголоос Турк рүү арьс шир, ноолуур, нэхмэл болон бусад бүтээгдэхүүн экспортолж байна.

Ийм нөхцөлд эдийн засгийн тусгай бүс байгуулах, үйлдвэрлэл болон логистикийн хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх нь Монголын экспортын бүтээгдэхүүний нэр төрлийг нэмэгдүүлэх боломжтой гэж талууд үзжээ. Гэхдээ тусгай бүсийн бодит үр өгөөж нь хөрөнгө оруулалтын хэмжээ, дэд бүтцийн хүртээмж, татварын зохицуулалт болон экспортын зах зээлд нэвтрэх нөхцөлөөс хамаарна.

Уулзалтын үеэр Туркийн томоохон аж ахуйн нэгжүүд Монгол Улсад хамтран ажиллах сонирхолтой байгааг тус улсын төлөөлөгчид илэрхийлжээ. Харин Монголын тал эдийн засгийн тусгай бүсийн эрх зүйн орчин, хөрөнгө оруулалтын туршлагыг судлах, техникийн хамтын ажиллагааг зохион байгуулах чиглэлээр ажлын хэсэг байгуулахаар болсон байна.

Мөн Монгол Улсаар дамжин өнгөрөх транзит тээврийн боломжийг хөгжүүлэх, хөдөө аж ахуй, худалдаа, тээвэр логистикийн салбар дахь хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх талаар санал солилцлоо.

Монгол, Туркийн худалдаанд ажиглагдаж буй томоохон сорилт нь Монголын экспортын хэмжээ харьцангуй бага байгаа явдал юм. Иймээс цаашдын хамтын ажиллагаа зөвхөн худалдааны эргэлтийг өсгөхөөс гадна Монголд үйлдвэрлэсэн нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүнийг Туркийн зах зээлд гаргах боломжийг нэмэгдүүлэхэд чиглэх шаардлагатай.