Монголбанк ирэх оноос Засгийн газрыг санхүүжүүлэхээс татгалзана

Монголбанкнаас УИХ-д өргөн барьсан Төрөөс мөнгөний бодлогын талаар 2027 онд баримтлах Үндсэн чиглэлээ зөвхөн ирэх жилийн инфляц, бодлогын хүүгийн асуудлаар хязгаарлахгүй байхаар эрс шийдвэрлээд байна. Тодруулбал өнгөрсөн хугацаанд Төв банкны эх үүсвэрээр хэрэгжүүлсэн төсвийн шинжтэй хөтөлбөрүүдийг цаашид хэрхэн санхүүжүүлэх, тэдгээрээс үүссэн санхүүгийн эрсдэлийн зохицуулалтад өөрчлөлт хийхээр болжээ.

Төв банкны үндсэн үүрэг нь үнийн тогтвортой байдлыг хангах боловч Монголбанк сүүлийн арав гаруй жилд ипотекийн зээл, үнэ тогтворжуулах хөтөлбөр, цар тахлын үеийн эдийн засгийг дэмжих арга хэмжээнд оролцож ирсэн. Эдгээр хөтөлбөр нь иргэд, аж ахуйн нэгжүүдэд санхүүжилт хүргэсэн ч төсвийн болон мөнгөний бодлогын заагийг бүдгэрүүлж, Төв банкны тайлан тэнцэлд урт хугацааны эрсдэл үүсгэсэн гэж Монголбанк тайлбарлаж байна.

15.8 их наяд төгрөгийн санхүүжилтээс 6.9 их наядын алдагдал хүртэл

Монголбанк 2012 оноос хойш төсвийн шинжтэй хөтөлбөрүүдэд нийт 15.8 их наяд төгрөгийн санхүүжилт олгосон гэх мэдээлэл бий. Үүнд орон сууцны ипотекийн зээл, үнэ тогтворжуулах арга хэмжээ болон цар тахлын дараах эдийн засгийг дэмжих санхүүжилт багтаж буй.

Харин Төв банкны санхүүгийн үзүүлэлтээр хуримтлагдсан алдагдал 2025 оны эцэст 6.9 их наяд төгрөг, өөрийн хөрөнгийн дутагдал 4.8 их наяд төгрөгт хүрчээ. Өөрөөр хэлбэл, Монголбанкны хуримтлагдсан алдагдал өөрийн хөрөнгийн дутагдлаас 2.1 их наяд төгрөгөөр өндөр байгаа юм.

Гэхдээ эдгээр тоо нь нэг үзүүлэлтийн өөр өөр хэмжилт биш. 15.8 их наяд төгрөг нь хөтөлбөрүүдэд олгосон санхүүжилтийн нийлбэр дүн бол 6.9 их наяд нь хуримтлагдсан алдагдал, 4.8 их наяд нь өөрийн хөрөнгийн дутагдлыг илэрхийлнэ.

Монголбанкны тайлбарласнаар төсвийн шинжтэй санхүүжилтээс гадна валютын захын үйл ажиллагаа, мөнгөний бодлогын хэрэгслүүдийн зардал болон бусад хүчин зүйл төв банкны санхүүгийн үр дүнд нөлөөлжээ. Иймээс хуримтлагдсан алдагдлыг бууруулах асуудал нь зөвхөн өмнөх хөтөлбөрүүдийг зогсоох бус, төв банкны санхүүгийн үйл ажиллагааг цаашид хэрхэн зохион байгуулахтай холбоотой.

Ипотекийн зээлийг хэн санхүүжүүлэх вэ? Төв банкны төсвийн шинжтэй үйл ажиллагаанаас гарах асуудлын нэг тод жишээ нь ипотекийн зээлийн хөтөлбөр юм. Монголбанк уг хөтөлбөрийн санхүүжилтийг Засгийн газарт шилжүүлэх асуудлыг өмнө нь олон удаа хөндөж ирсэн ч санхүүжилтийн тогтолцоог бүрэн өөрчлөх шийдэл олоогүй өдийг хүрээд байна.

Хэдийгээр ипотекийн хөтөлбөрийг Төв банкнаас холдуулах нь Монголбанкны санхүүгийн эрсдэлийг бууруулах боломжтой ч орон сууцны зээлийн санхүүжилтийн хэрэгцээ үүгээр арилна гэсэн үг биш. Харин Засгийн газар, төсөв болон бусад санхүүгийн эх үүсвэрийн оролцоог хэрхэн зохицуулах асуудал гарч ирнэ.

Тиймээс 2027 оны Үндсэн чиглэлийн хүрээнд анхаарах гол зүйл нь ипотекийн хөтөлбөрийг шилжүүлэх эсэхээс гадна шилжилтийн хугацаа, санхүүжилтийн эх үүсвэр болон өмнө үүссэн санхүүгийн үүргийг хэрхэн шийдвэрлэх тухай юм.

Инфляцын 5 хувийн зорилт төсвийн бодлоготой ч холбоотой Монголбанк инфляцыг дунд хугацаанд 5 хувь орчимд тогтворжуулах зорилтоо үргэлжлүүлэх ч үнийн өсөлтийг зөвхөн бодлогын хүүгээр удирдах боломж хязгаарлагдмал байна. Хүнс, шатахууны нийлүүлэлт, төсвийн зардал, цалингийн өсөлт болон импортын барааны үнийн өөрчлөлт инфляцад харилцан адилгүй сувгаар нөлөөлдөг.

Тухайлбал, төсвийн зардал огцом тэлэх нь дотоодын эрэлтийг нэмэгдүүлэх боломжтой бол шатахууны нийлүүлэлт тасалдах нь тээвэр, үйлдвэрлэлийн зардлыг өсгөх эрсдэлтэй. Эдгээр хүчин зүйлсийг бодлогын хүүгээр дангаар нь шийдвэрлэх боломжгүй учраас төсөв, мөнгөний бодлогын уялдаа "ус, агаар" мэт чухал болж байна.

Инфляц тогтвортой буурвал бодлогын хүүг бууруулах боломж нэмэгдэж, улмаар зээлийн хүүд нөлөөлөх нөхцөл бүрдэнэ. Гэхдээ арилжааны банкуудын эх үүсвэрийн өртөг, зээлийн эрсдэл болон өрсөлдөөний нөхцөлөөс шалтгаалан уг өөрчлөлт иргэд, аж ахуйн нэгжүүд зээлийн авахад нь хүндрэл учруулах эрсдэлтэй байгаа аж.

Ийнхүү 2027 оны мөнгөний бодлогын Үндсэн чиглэл нь инфляцын зорилтыг тодорхойлохоос гадна төв банкны санхүүгийн чадавх, төсвийн шинжтэй хөтөлбөрүүдийн хариуцлага, мөнгөний бодлогын хараат бус байдлыг нэг дор хөндөж байна. Харин УИХ-ын хэлэлцүүлгээр эдгээр зорилтыг хэрэгжүүлэх санхүүжилт, эрх зүйн зохицуулалт болон хугацааг хэр тодорхой болгох нь гол асуудал хэвээр байна.