Сэтгүүлчдийн эсрэг гэмт хэргийн ял шийтгэлгүй байдлыг таслан зогсоох өдөрт зориулсан уулзалт боллоо

Сэтгүүлчдийн эсрэг үйлдэгдсэн гэмт хэрэг ял шийтгэлгүй үлдэж буй асуудлыг анхааруулсан олон улсын өдрийг Монголд олон талт уулзалтаар тэмдэглэлээ. ЮНЕСКО-гийн дэмжлэгтэй уулзалтыг Үзэл бодлоо илэрхийлэх эрхийн төлөөх үндэсний сүлжээ Хэвлэлийн Хүрээлэнгийн Мэдээллийн Төвд зохион байгуулсан байна. Арга хэмжээнд сэтгүүлчдийн аюулгүй байдал, хэвлэлийн эрх чөлөө, мэдээлэл авах эрхэд тулгарч буй бэрхшээлүүдийг хөндөн ярилцжээ. Энэ жилийн уулзалт Threats Evolve. Impunity Endures буюу заналхийллийн хэлбэр өөрчлөгдөж, ял шийтгэлгүй байдал үргэлжилсээр буйг онцолсон уриан дор болсон байна.

Олон улсад уг өдрийг 2013 оны арваннэгдүгээр сарын 2-нд Мали Улсад Францын хоёр сэтгүүлч амь насаа алдсаны дараа тэмдэглэх болсон юм. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага 2013 онд 163 дугаар тогтоолоор энэ өдрийг баталсан бөгөөд сэтгүүлчдийн амь нас хохирсон хэргүүдэд жил бүр дүн шинжилгээ хийдэг гэж С.Уянга мэдээлэв. Ийнхүү уг өдөр нь сэтгүүлчдийн эсрэг гэмт хэргийг анхааралд оруулахын зэрэгцээ хэргийг мөрдөн шалгаж, буруутай этгээдэд хариуцлага тооцохын ач холбогдлыг сануулдаг байна. Харин хэрэг мөрдөн шалгахгүй үлдэх хандлага үргэлжилсээр байгаа нь сэтгүүлчдийн аюулгүй байдал болон хэвлэлийн эрх чөлөөнд урт хугацааны дарамт үзүүлж буйг уулзалтаар онцоллоо.

ЮНЕСКО-гийн мэдээллээр 2024–2025 онд ажил үүргээ гүйцэтгэж яваад амь насаа алдсан 189 сэтгүүлчийн 67 хувь нь зөрчил мөргөлдөөнтэй бүсэд ажиллаж байжээ. Энэ үзүүлэлт нь сэтгүүлчид мэдээлэл хүргэх үүргээ гүйцэтгэх явцдаа ямар өндөр эрсдэлтэй тулгарч байгааг харуулж байна. Түүнчлэн 2006 оноос хойш сэтгүүлчдийн амь насыг хөнөөсөн хэргийн 86 хувь нь шийдэгдээгүй эсвэл мөрдөн шалгах ажиллагаа нь орхигдсон байна. Хэрэг шийдвэрлэгдэхгүй үлдэх нь хохирогч, тэдний гэр бүлд шударга ёс тогтох боломжийг хязгаарлахаас гадна сэтгүүлчдийн ажиллах орчинд айдас, тодорхойгүй байдлыг бий болгож байна.

Монгол Улсын нөхцөл байдлын талаар Б.Онон 346 сэтгүүлчийг хамруулсан судалгааны үр дүнг танилцуулжээ. Төрийн байгууллагууд мэдээлэл өгөхөөс үндэслэлгүй татгалзах нь салбарын гол бэрхшээл болж байгааг тэр хэлсэн байна. Мэдээлэл авах боломж хязгаарлагдах нь сэтгүүлчдийн өдөр тутмын ажилд шууд нөлөөлж, олон нийтэд хүрэх мэдээллийн чанар, шуурхай байдалд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэй. Иймээс сэтгүүлчдийн эсрэг заналхийллийн хэлбэр өөрчлөгдөж буй асуудлыг зөвхөн хүчирхийлэлтэй холбон бус, мэдээлэл авах эрхийн хэрэгжилттэй хамтатган авч үзэх шаардлагатайг хэлэлцүүлэг харууллаа.

Б.Онон мөн Монгол Улс хэвлэлийн эрх чөлөөний индексээр өнгөрсөн жилийн 103 дугаар байрнаас энэ жил 85 дугаар байрт ахисныг танилцуулсан байна. Энэ үзүүлэлт ахисан ч төрийн байгууллагууд мэдээлэл өгөхөөс татгалзах зэрэг бэрхшээл байсаар байгааг судалгааны дүн харуулж байна. Уулзалтад ЮНЕСКО, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага, Үзэл бодлоо илэрхийлэх эрхийн төлөөх үндэсний сүлжээ, ЮНЕСКО-гийн Монголын Үндэсний Комисс, Глоб Интернэшнл Төв, Хил хязгааргүй сурвалжлагчидтай холбоотой асуудлуудыг хөндөн ярилцжээ. Сэтгүүлчдийн эсрэг гэмт хэрэгт хариуцлага тооцох, мэдээлэл авах эрхийг хамгаалах, аюулгүй ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлэх нь хэвлэлийн эрх чөлөөг хамгаалах гол асуудал хэвээр байна.