Монгол Улс 10 сарын хугацаанд $2.65 тэрбумаар газрын тосны бүтээгдэхүүн импортолжээ

Монгол Улсад импортолж буй автомашины тоо буурч байгаа ч шатахууны импорт эсрэгээрээ нэмэгдэж байна. Гаалийн байгууллагын мэдээллээр эхний 10 сард суудлын автомашины импорт өмнөх оны мөн үеэс 10.3 хувиар буурсан бол дизель түлшний импорт 14.2 хувь, автобензиний импорт 11.5 хувиар өсчээ.

Энэ зөрүүнд Монгол Улсад бүртгэлтэй тээврийн хэрэгслийн тоо чухал үзүүлэлт болох юм.

Тээврийн цагдаагийн албаны 2025 оны жилийн эцсийн статистикаар улсын хэмжээнд 1,418,864 тээврийн хэрэгсэл бүртгэлтэй байгаагаас 1,272,188 нь автомашин байна. Үүний зэрэгцээ нийслэлд 795,735 тээврийн хэрэгсэл бүртгэлтэй байгаа нь улсын нийт бүртгэлийн 56 орчим хувьтай тэнцэж байна.

Өөрөөр хэлбэл, тухайн жилд шинээр импортолсон автомашины тоо буурлаа гээд өмнөх жилүүдэд бүртгэгдсэн автомашинуудын түлшний хэрэгцээ шууд буурахгүй. Гэхдээ бүртгэлтэй автомашины тоо нь өдөр тутам хөдөлгөөнд оролцож буй автомашины тоотой ижил биш бөгөөд шатахууны бодит хэрэглээг дангаар нь тодорхойлох боломжгүй юм.

Шатахууны импорт 2.65 тэрбум ам.долларт хүрэв Улсын хэмжээнд эхний 10 сард 10.97 тэрбум ам.долларын бараа импортолсны 24.1 хувь буюу 2.65 тэрбум ам.долларыг газрын тосны бүтээгдэхүүн эзэлжээ.

Тодруулбал 1.703 сая тонн дизель түлш, 756.4 мянган тонн автобензин импортолсон байна. Дизель түлшний импорт 2024 оны мөн үеэс 25.4 хувиар, автобензинийх 6.6 хувиар нэмэгдсэн нь түлшний импортын өсөлт зөвхөн сүүлийн нэг жилээр хязгаарлагдаагүйг харуулж байна.

Автомашины импорт яагаад буурав? Тайлант хугацаанд Монгол Улс 74,069 суудлын автомашин импортолсон нь өмнөх оны мөн үеэс 10.3 хувиар буурсан үзүүлэлт. Ачааны автомашины импорт мөн 4.9 хувиар буурч, 17,543 ширхэг болсон байна. Хоёр жилийн өмнөхтэй харьцуулахад суудлын болон ачааны автомашины импортын биет хэмжээ тус бүр 28.4 хувиар багасчээ. Автомашины импорт буурахад иргэдийн худалдан авах чадвар, автомашины зээлийн нөхцөл, зах зээлийн ханамж, импортын зохицуулалт зэрэг хүчин зүйлс нөлөөлжээ.

Шатахууны импортын хамаарал эдийн засагт ямар эрсдэл дагуулдаг вэ? Газрын тосны бүтээгдэхүүн нийт импортын бараг дөрөвний нэгийг бүрдүүлж байгаа нь Монгол Улсын эдийн засаг гадаад нийлүүлэлтээс ихээхэн хамааралтайг илтгэнэ.

Олон улсын газрын тосны үнийн өөрчлөлт, валютын ханш, хил дамнасан тээвэр болон нийлүүлэгч талын үйлдвэрлэлийн саатал нь дотоодын шатахууны нийлүүлэлт, үнэд нөлөөлдөг.

Нийлүүлэлт доголдвол зөвхөн автомашинтай иргэдэд бус, ачаа тээврийн өртөг, уул уурхайн олборлолт, хүнсний бүтээгдэхүүний түгээлт болон бусад салбарын үйл ажиллагаанд дам нөлөө үзүүлдгийг монголчууд өдөр тутам мэдэрч байна. Иймээс шатахууны аюулгүй байдлыг зөвхөн импортын хэмжээг нэмэгдүүлэх замаар бус, нөөц хадгалах хүчин чадал, төмөр замын буулгалт, дотоодын түгээлт, нийлүүлэлтийн эх үүсвэрийн тогтвортой байдлыг сайжруулах замаар хангах шаардлагатай аж.

Монголын автомашины парк томорсон ч түлшний хэрэглээний бүтцийг нарийвчлан судлах шаардлагатай 2025 оны эцэст 1.4 сая гаруй тээврийн хэрэгсэл бүртгэгдсэн, 2026 онд шинэ автомашины импорт буурсан, харин шатахууны импорт өссөн гэсэн гурван үзүүлэлт Монголын тээвэр, эрчим хүчний хэрэглээний өөр өөр талыг харуулж байна. Цаашид автомашины паркийн насжилт, хөдөлгөөнд бодитоор оролцож буй тээврийн хэрэгслийн тоо, түлшний зарцуулалт, уул уурхай болон ачаа тээврийн хэрэглээг нарийвчлан тооцох нь шатахууны нөөц, импорт, дэд бүтцийн бодлогыг төлөвлөхөд чухал ач холбогдолтой.