Монголын газрын доорх усны нөөцийн ихэнх хэсэг судалгаагүй хэвээр байна

Аравдугаар сарын 27-нд Өмнөговь аймгийн Даланзадгад хотод гидрогеологи, инженер геологи, геоэкологийн 34 дэх эрдэм шинжилгээний хурал болж, Монголын газрын доорх усны судалгаа, ашиглалт, хамгаалалтын асуудлыг хэлэлцжээ. Хурлаар нийт нутаг дэвсгэрийн дийлэнх хэсэгт газрын доорх усны эрэл хайгуул хийгдээгүй хэвээр байгаа нь говийн хөгжлийн төлөвлөлтөд анхаарах шаардлагатай асуудал болохыг хөндсөн байна. Монгол Улсын нийт нутаг дэвсгэрийн 83 хувьд газрын доорх усны эрэл хайгуул хийгдээгүй бөгөөд судлагдсан нөөцийн дийлэнх нь говийн бүсэд төвлөрч байгаа аж. Ийм нөхцөлд усны нэгдсэн мэдээлэл, хуримтлал, дахин ашиглалтыг уялдуулах шаардлага уул уурхай болон орон нутгийн усны тогтвортой байдлын асуудалтай зэрэгцэн тавигдаж байна.

Одоогоор нийт нутаг дэвсгэрийн 17 хувьд газрын доорх усны эрэл хайгуул хийсэн байна. Харин үлдсэн 83 хувийн талаарх мэдээлэл хязгаарлагдмал байгаа нь усны нөөцийн бодит хэмжээ, тархалтыг бүрэн үнэлэхэд хүндрэл үүсгэж байна. Судлагдсан нөөцийн дийлэнх нь говийн бүсэд төвлөрсөн нь тус бүсийн хөгжлийн төлөвлөлтөд усны асуудлыг гол нөхцөлүүдийн нэгээр авч үзэх шаардлагатайг харуулж байна. Ялангуяа уул уурхай, орон нутгийн хэрэглээ, малчдын худгийн усны хэрэгцээг нэгтгэн тооцохын тулд найдвартай, уялдаатай мэдээллийн суурь шаардлагатай байна.

Энэ хүрээнд Монгол Улсын Усны зөвлөл Oyu Tolgoi компанийн ус ашиглалтын хэмжээг секундэд 892 литрээр шинэчлэн тогтоожээ. Засгийн газар уг хэмжээг баталгаажуулснаар тус компани энэ үзүүлэлтийг 2044 он хүртэл ашиглах боломж бүрдсэн байна. Ус ашиглалтын хэмжээг шинэчлэн тогтоох шийдвэр нь говийн бүсийн усны нөөц, хэрэглээний зохицуулалттай холбоотой мэдээллийг нэг цэгт авч үзэх шаардлагыг мөн тодотгож байна. Газрын доорх усны судалгаа нийт нутаг дэвсгэрийн 17 хувьд хийгдсэн нөхцөлд аливаа хэрэглээг тогтоосон хэмжээнд баримжаалж, мониторингийн мэдээлэлтэй уялдуулах нь чухал хэвээр байна.

Oyu Tolgoi компани 2013 оноос 2026 оны эхний улирал хүртэл ус ашигласны төлбөрт нийт 226 тэрбум төгрөг төлжээ. Мөн тус компани ашигласан усныхаа 87 хувийг дахин ашигласан байна. Дахин ашиглалтын энэ үзүүлэлт нь усны хэрэглээг бууруулах, нэг эх үүсвэрээс авах дарамтыг багасгах арга хэмжээний нэг хэсэг болж байгаа ч говийн бүсийн нийт усны тогтвортой байдлыг үнэлэхэд зөвхөн компанийн хэрэглээний мэдээлэл хангалтгүй юм. Үүнийг газрын доорх усны нөөцийн судалгаа, хэрэглээний бүртгэл, хяналтын тогтолцоотой хамтатган авч үзэх шаардлагатай байна.

Гүний хоолойн орчмын малчдын худгийн усны түвшин сүүлийн арав гаруй жил тогтвортой байсныг 399 хяналтын цэгийн мониторингийн мэдээлэл харуулжээ. Энэ мэдээлэл нь тухайн бүсийн усны түвшний өөрчлөлтийг тогтмол ажиглаж ирсний үр дүн бөгөөд цаашдын шийдвэрт бодит хэмжилтийн ач холбогдлыг харуулж байна. Гэвч Монголын газрын доорх усны нөөцийн ихэнх хэсэг судалгаагүй хэвээр байгаа учраас ийм хяналт, мэдээллийн хамрах хүрээг өргөжүүлэх хэрэгцээ бий. Говийн хөгжлийн төлөвлөлтөд усны нөөц, ашиглалт, хуримтлал, дахин ашиглалтыг нэгтгэн тооцож чадвал уул уурхай болон орон нутгийн усны тогтвортой байдлыг хамгаалах суурь бүрдэх юм.